Kalp stent ameliyatı, tıkanmış veya daralmış kalp damarlarının yeniden açılması için yapılan girişimsel bir işlemdir. Bu işlemde, damarın içine ince metal bir kafes (stent) yerleştirilir ve damar duvarına destek sağlanır. Böylece kalp kasına kan akışı tekrar düzenlenir.
Stent uygulaması genellikle anjiyo yöntemiyle gerçekleştirilir ve açık ameliyat gerektirmez. Lokal anestezi altında yapılan bu işlem, hem güvenli hem de kısa sürede sonuç veren bir yöntemdir.
✓Stent nedir?
Stent; kalp damar tıkanıklıklarının tedavisinde kullanılan, boru şeklinde bir iskeledir. Krom, kobalt ve platin gibi metallerden yapılır. Anjiyo (koroner anjiyografi) sonrası, doktorunuz size stent takılmasını önerebilir. Bu önerinin en sık nedeni, anjiyo sonucunda kalp damarlarınızda darlık ya da tıkanıklık saptanmış olmasıdır. Stent işlemiyle damarın açık kalması sağlanmış olur. Çoğu durumda, anjiyo yapma nedeni hastaların göğüs ağrısından muzdarip olmalarıdır. Darlık açılınca göğüs ağrısı da ortadan kalkar. Göğüs ağrısı nispeten uzun süredir var olabileceği gibi aniden de başlamış olabilir. Bu nedenle, stent, bazı kişilerde planlı bir şekilde yani acil olmayan şartlarda takılırken bazı kişilerde de kalp krizi gibi acil durumlarda takılır.
✓Stent işleminden önce hangi tetkikler yapılır?
İşlem öncesinde EKG çekilir. Kanama riski, böbrek fonksiyonları ve enfeksiyon varlığı için de kan tahlili yapılır.
✓Stent işlemi ne kadar sürer?
Genellikle, 40-60 dk. Ancak, damarın özelliklerine ve kaç damara stent takılacağına göre bu süre değişebilir. Düz damara uygulanan işlem 30 dakikada sonuçlanabilirken, kompleks vakada 3-4 saat sürebilir.
✓Stent takılırken hasta uyutulur mu?
Sadece damar giriş yeri ağrı hissetmemeniz için uyuşturulacak. İşlem boyunca uyanık olacaksınız. Ama, gerginliğinizi almak için rahatlatıcı ilaçlar verilebilir. Bunlar, sizi hafif uykulu bir hale getirebilir; bu normaldir.
✓Stent işleminin riskleri nelerdir?
Her girişimsel işlemde olduğu gibi stent işleminde de bazı riskler bulunmaktadır. Ciddi komplikasyonların her biri her 1000 kişiden 2’sinde gerçekleşir. Risk, aslında kişiden kişiye değişir. Örneğin, kalp krizi sırasında yapılan acil işlemler veya ilaveten başka ciddi bir hastalığı olan hastalara yapılan işlemler en tecrübeli hekimler tarafından yapılsa bile daha risklidir.
✓Olası komplikasyonlar
acak ya da el bileği damarı hasarı: Bacak (kasık) ya da el bileği damarında ciddi kanama veya tıkanıklık gelişebilir. Dolayısıyla, kan takviyesi ya da acil damar ameliyatı nadiren gerekebilir.
Kalpte ritim bozukluğu: İşlemde kendiliğinden geçen kısa süreli ritim bozuklukları sık görülür, ama önemi yoktur. Nadiren, bilinci bozan ve ilaç ya da elektroşok gerektiren acil durumlar gelişebilir.
Böbrek yetersizliği: İşlemde görüntü elde etmemizi sağlayan kontrast madde adı verilen boya her 100 hastanın 5’inde böbrekleri bozar. Risk, halihazırda böbrek sorunu olanlarda daha da fazladır. Örneğin, ileri evre böbrek yetersizliğinde risk beş kat daha fazladır. Böbreklerde bozulma gelişse de damardan sıvı takviyesiyle genellikle tamamen düzelir. Bazen, geçici diyaliz gerekebilir. Kalıcı diyaliz gereksinimi ise son derece nadirdir.
Alerji: Kontrast maddeye bağlı nadiren alerji gelişebilir. Ciltte kaşıntılı kızarıklıklar oluşabilir; bu geçici bir durumdur. Çok nadiren, alerjik reaksiyonlar solunumu engelleyecek kadar ciddi olur. Bu tarz acil durumlar için gerekli tüm malzemeler anjiyo salonunda mevcuttur.
Kalp krizi: Hastanın kalp damarları çok narinse kateter bu damarlara zarar verebilir. Bu, kalp damarlarının tıkanmasına yol açabilir, yani kalp krizine neden olabilir. Bu durumda, damarı açmak için hemen stent takmak gerekir. Çok nadiren, acil kalp ameliyatı (bypass) gerekebilir.
Kalp damarı çatlaması (diseksiyon) veya delinmesi (rüptür): Bu sorunlar, nadiren gelişir. Çoğu durumda, işlem esnasında yapılan acil müdahalelerle sorun çözülür. Çok nadiren, acil kalp ameliyatı (bypass) gerekebilir.
Felç: Kalbe ulaşmamızı sağlayan damarların narin bölgelerinden kateterin dokunmasıyla kopan küçük yağlar veya pıhtılar nadiren beyin damarlarına kaçabilir. Bu, geçici ya da kalıcı felce neden olabilir.
✓Stent işleminden sonra ne zaman taburcu olunur?
Stent işlemi bitince yapılan işlemin zorluğuna göre ya koroner yoğun bakım ünitesine ya da direkt yataklı servise alınacaksınız. Sıklıkla, bir gece hastanede kalmanız istenir. Bazen işlem günü akşamı, bazen de birkaç gün sonra taburcu etmeyi düşünebiliriz. Bunu, işlemin kompleksliği ve klinik durumunuza göre ayarlarız.
Stent takıldıktan sonra fiziksel aktivitelere ne zaman başlanabilir?
İlk 1 hafta ağır kaldırmaktan kaçınmalısınız. Araç sürme, uçağa binme, işe başlama ve cinsel ilişkiye başlama süresi her hastanın durumuna göre değişiklik gösterir; doktorunuza bu aktivitelere ne zaman başlayacağınızı sorabilirsiniz. Çoğu kişi için bu süre 1 haftadır.
Stent ile balon arasındaki fark nedir?
Hem balon hem de stent damar açmada kullanılan malzemelerdir. Balondan sonra damarın tekrar kapanma olasılığı yüksektir. Bunun olmaması için damar içine iskele görevi gören bir stent genellikle yerleştirilir. Balon, çoğu durumda stenti yerleştirmeden önce damardaki daralmış bölgeyi stentin geçebileceği kadar genişletebilmek ve damarın açılabilme kapasitesini anlamak için yapılır. Ayrıca, stent takıldıktan sonra stentin damar duvarına iyice oturması ve düzgünce açılması için de en son aşamada sıklıkla stent içinde balon şişirilir.
Stent ile anjiyo arasındaki fark nedir?
Anjiyo ile hastada herhangi bir iyileşme sağlanmaz. Çünkü, damara bir müdahalede bulunulmaz; damar sadece görüntülenir. Stent, anjiyoda damarda bir darlık saptanır ise damarı açmada kullanılan cihazdır. Yani, anjiyo bir tanı yöntemiyken, stent takma işlemi ise bir tedavi yöntemidir.
Stent işleminin başarılı olma olasılığı nedir?
Genel olarak başarı %90’dan fazladır. Şu durumlarda işlemin başarılı olma olasılığı azalır: Hastanın çok yaşlı olması, tıkanıklığın çok uzun süredir var olması (CTO), kireçli ya da kıvrımlı damar yapısı, kronik böbrek yetersizliği ve yetersiz girişimsel teknik (hekimin tecrübesinin az olması)… Özetle, her hasta için başarı oranı farklıdır.
Stent takma işlemi başarısız olursa hasta daha da kötüleşir mi?
Başarısız olma durumunda damar yapınızdaki durum genellikle aynen devam eder. Dolayısıyla, şikayetleriniz ilk haline göre daha kötü olmaz.
Kalbe en fazla kaç stent takılabilir?
Pek çok kişi kalbe en fazla belli bir sayıda stent takılabileceğini düşünür. Örneğin, “Kalbe 5’ten fazla stent takılmaz” gibi. Bu düşünce yanlıştır. Evet, çok sayıda stent takmak her bir stentin çıkarabileceği risklerin artması anlamına gelir. Güncel bilimsel verileri takip eden bir kardiyolog hastalığın çözümünde zaten takılması gereken en az sayıda stentle sorunları çözmeye çalışmalıdır.
İlaçlı stent nedir?
İlaçlı stent (DES: Drug-Eluting Stent), metal kısımlarında ilaç içeren stentlerdir. Bu ilaçlar, stentin temas ettiği damar duvarında bulunan damar hücrelerinin çoğalmasını kontrol ederek doku büyümesinin aşırı olmasını engellerler. Böylece, stent içi daralma (ISR: In-stent stenosis) sıklığı azalır. Ancak, stent içi darlığın gelişme nedeni sadece stentin ilaçlı olup olmaması değildir. Hastanın genetik yatkınlığı ve stentin yerleştirilmesindeki teknik yetersizlikler de buna neden olabilir.
Stent kalp krizini önler mi?
Stent işleminin kalp krizi gibi acil durumlarda uygulandığında hayat kurtardığını artık net olarak biliyoruz. Ancak, stent işlemi çoğu zaman acil olmayan, ama hastayı rahatsız eden göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi kronik şikayetlerin incelenmesi sonucu uygulanır. Bu durumlarda stentin asıl görevi şikayetleri gidermektir. Stentin kalp krizini önleme başarısı, sadece ilaç kullanımına kıyasla aslında çoğu durumda benzerdir. Ama, büyük ana damarların başlangıç kısımlarındaki darlıklar (örneğin, LMCA denilen damardaki darlık) istisnadır. Buralara stent takmak, sadece ilaç kullanımıyla kıyaslandığında kalp krizini önlemede daha başarılıdır.
Stentin ömrü ne kadardır? Stent tıkanır mı?
Teknik açıdan başarılı olan bir stent işlemi sonrası hastanın; ilaçlarını düzenli kullanması, yüksek tansiyon ve diyabet gibi risk faktörlerini kontrol etmesi ve sağlıklı yaşam tarzını uygulamaya başlaması stentin daralma veya tıkanma olasılığını oldukça azaltır. Kompleks vakalarda genellikle daha fazla yerde sorun vardır, bu nedenle de daha fazla stent gerekir.
Stent takılan hasta kaç yıl yaşar?
Stentlerin belli bir ömrü yoktur. Stent takılacak hastanın kaç yıl yaşayacağı net olarak bilinemez. Sadece, aynı özelliklere sahip önceki hastaların istatistiklerine bakılarak tahmini yüzdeler verilebilir. Bu istatistiği olumsuz etkileyen faktörlerin en önemlileri şunlardır: Stent işlemindeki teknik yetersizlik, hastanın yaşlı olması, kalp yetersizliği, kalp kapağı hastalığı, başka organlarda da ciddi hastalıkların varlığı, hipertansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara, ilaç kullanım uyumsuzluğu ve sosyal destek eksikliği.
Stent mi, bypass mı?
Kalp cerrahları ve girişimsel kardiyologlar, damarlardaki sorunları tedavi eden iki farklı doktor grubudur. Kalp cerrahları, damar sorunlarını ameliyatla (bypass) çözerlerken; girişimsel kardiyologlar aynı sorunları ameliyatsız yöntemlerle (kompleks stent işlemleri) çözerler.
