Kongenital Ürək Cərrəhiyyəti

Konjenital ürək cərrahiyası, doğuştan gələn ürək və böyük damar anomaliyalarının cərrahi üsullarla müalicəsini əhatə edən tibb sahəsidir. Bu xəstəliklər, ürəyin quruluşunda və ya damarlarında doğumdan əvvəl inkişaf edən pozğunluqlardan yaranır. Bəzi konjenital ürək xəstəlikləri həyatla uyğun olmayan qədər ağır ola bilərsə, bəziləri simptom verməyə bilərlər və illar sonra təsadüfi olaraq aşkar edilə bilərlər. Konjenital ürək cərrahiyası, xüsusilə körpəlik və uşaqlıq dövründə aparılan əməliyyatlarla ürəyin normal anatomik və funksional quruluşunun yenidən əldə edilməsini məqsəd edir.

Asiyanotik ürək xəstəliklərində qan dövriyyəsində oksigen səviyyəsi adətən normaldır. Bu cür xəstəliklərdə sol ürəkdən sağ ürəyə anormal qan axını baş verir.

Atriyum Septa Defekti (ASD): Ürəyin qulaqcıqları arasında delik olması halıdır.
Ventrikülyar Septa Defekti (VSD): Ürəyin karınacıqları arasındakı divarda delik olmasıdır.
Patent Duktus Arteriosus (PDA): Doğumdan sonra bağlanması gereken damar (duktus arteriosus) açıq qalır.
Plümonər Stenoz: Ağciyərə gidən damarda daralma olmasıdır.
Aort Koarktasiyonu: Aort damarının müəyyən bir hissəsində daralma mövcuddur.

Fallot Tetraloji: Dörd ayrı ürək anomaliyasının birlikdə mövcud olduğu kompleks bir xəstəlikdir.
Transpozisyon: Əsas arteriyaların (aort və plümonər arter) yer dəyişdirdiyı doğuştan anomalidir.
Trunkus Arteriosus: Ürəkdən çıxan tək bir böyük damar mövcuddur.
Totöl Anormal Plümonər Venöz Qayıdış (TAPVD): Ağciyərlərdən qayıdan oksigenli qan ürəyə yanlış şəkildə geri qayıdır.
Triküspid Atrezisi: Sağ atriyum ilə sağ ventrikül arasında keçişin olmamasıdır.

Doğuştan ürək xəstəliyi, ürəyin quruluşunda erkən mərhələdə meydana gələn inkişafı problemi nəticəsində ortaya çıxır. Qüsurun tipik olaraq ürəkdəki normal qan axınına müdaxiləsi var və bu da tənəffüsü təsir edə biləri. Tədqiqatçılar ürəyin niyə düzgün inkişaf etmədiyindən tamamilə əmindirsə də, şübhəli səbəblər bunları əhatə edir:

Ürək qüsuru olan ailərdə görülmə ehtimalı daha yüksəkdir.
Hamiləlik zamanı müəyyən dərmanları almaq, uşağı ürək qüsuru üçün daha yüksək bir risk altına qoyur.
Hamiləlik zamanı spirt və ya qanunsuz narkotiklərdən istifadə, uşağın ürək qüsuru olma riskini artıra biləri.
Hamiləliyin ilk üç ayında viral infeksiya keçən analar ürək qüsuru olan bir uşaq doğurma ehtimalı daha yüksəkdir.
Şəkər xəstəliyi kimi artan qan şəkəri səviyyələri, uşaqlıq inkişafını təsir edə biləri.
Doğuştan ürək qüsuru olan bir uşaq dünyaya gətirən qadınların, ürək qüsuru olan başqa bir uşaq doğurma riski daha yüksəkdir.
Digər doğum qüsurları ilə birlikdə ürək qüsurları da ortaya çıxa biləri.

Doğuştan ürək qüsuru adətən hamiləlik ultrasəsi zamanı aşkar edilir. Məsələn, doktorunuz anormal bir ürək döyüşü eşitsə, müəyyən testləri tətbiq edərək problemi daha çox araşdıra biləri. Bunlara ekokardiogram, döş rentgeni və ya MRI skanı daxil ola biləri. Təşxis qoyularsa, doktor doğum zamanı uyğun mütəxəssislərin hazır olduğundan əmin olacaq.

Bəzi hallarda, doğuştan ürək qüsurununun əlamətləri doğumdan bir müddət sonraya qədər ortaya çıxmaya biləri. Qüsurlar adətən rutin fiziki muayənələr zamanı tapılır. Ürək qüsuru olan newborn'lar bunları yaşaya biləri:

mavi dudaqlar, dəri, barmaqlar və ayaq barmaqları
tənəffüs darlığı və ya tənəffüsdə çətinlik
bəsləmə çətinlikləri
aşağı doğum çəkisi
döş ağrısı
gecikmə ilə böyümə

Ürək qüsurlarını diaqnos etmək üçün aparılan testlər bunları əhatə edə biləri:

Steteoskopla ürəyi dinləməyi əhatə edən fiziki muayənə.
Döş rentgeni
Ürək döyüş sürətinin nümunələrini sınaqdan keçirmək üçün elektrokardiyogram
Ekokardiogram (səs dalğalarından istifadə edərək ürəyin fotoğraflarını çəkir).
Kardiyak kateterizasyon (ürək funksiyası haqqında detallar əldə etmək üçün bir damardən ürəyə incə bir tüp yerləşdirilir).

Doktorlar hamiləlik zamanı bəzi problemləri tapa biləri. Doktorunuz, bebeyin doğumundan əvvəl aşağıdakılarla bir qüsuru müəyyən edə biləri:

Fetal ekokardiogram. Bu test, ürəyin hərəkətdə olduğunu göstərmək üçün ultrason ilə aparılan şəkillərdən istifadə edir, buna görə də doktor ürək qapaqlarında və quruluşunda pozğun olan halları görə biləri.

Gen testi. Bir genetikçi, hamiləlikinizin əvvəlində və ya hamiləlik zamanı kiçik bir qan nümunəsi alır. Bu vacibdir, çünki siz və ya bir ailə üzvündə anomaliya varsa, uşağınızın buna sahib olmaq şansı 50%-ə qədər artıq olabilir.

Körpələrdə və ya uşaqlarda başqa problemlər də tapıla biləri. Doktor, sağlamlığını yoxlamaq üçün uşağınızın ürək döyüşünü dinləyi. Alışılmamış bir səs və ya ürək xırıltısı eşitsə, aşağıdakılar kimi daha çox test istəyə biləri:

Ekokardiogram: Bu, ürəyin fotoğraflarını çəkən ağrısız bir ultrason növüdür. Demək olar ki, hər cür doğuştan ürək qüsurunu müəyyən edə biləri və adətən bir saatdan az vaxt aparır.

Elektrokardiyogram (EKG): Bu, ürəyin elektrik aktivliyini ölçəyi. Bu test, aritmiya adlanan ürək ritmlinin problemlərini diaqnos edə biləri və ürəyin çox böyük və ya çox işləyən hissələrini tapa biləri.

Döş rentgeni: Bir rentgen, doktora genişlənmiş və ya alışılmamış formalı ürəyin əlamətlərini göstərə biləri və ağciyərlərdəki maye kimi ürək yetməzliyi əlamətlərini açıqlaya biləri.

MRI və KT skanları: Manyetik rezonans görüntüləmə və kompüter tomografiyası skanları, ürəyin detalı şəkilləri verə biləri iki cür görüntüləmə testidir.

Nəbz oksimetri: Bu, uşağınızın qanındakı oksigen səviyyəsini barmaq sensoru vasitəsilə ölçəyi. Çox az göstərərsə, ürək probleminə işarə edə biləri.

Ürək kateterizasiyası: Əvvəlki testlərdən hər hansı biri uşağınızda doğuştan ürək qüsuru olduğunu göstərərsə, doktorlar ürək kateterizasiyasını tövsiyə edə biləri. Bir doktor, ürəyə çatmaq üçün qol və ya bacaqdakı bir qan damarından çox incə, çevik bir tüpü (kateter adlanır) istiqamətləndirəyi. Kateteri boya qoyarlar və sonra ürəyin içini görmək üçün X-ray videolarından istifadə edirlər.

Dərmanlar: Ürəyin daha səmərəli işləməsinə kömək edə biləcək müxtəlif dərmanlar var. Bəziləri həmçinin qan tromblasının əmələ gəlməsini və ya düzensiz ürək döyüşünü nəzarət etmək üçün istifadə olunur.

İmplant Edilə Biləcək Ürək Cihazları: Doğuştan ürək qüsurları ilə əlaqəli bəzi ağırlaşmalar, ürək pillələri və implant edilə biləcək kardiyovertər defibrilyatorlar (ICD-lər) də daxil olmaqla müəyyən cihazların istifadəsi ilə qarşısını almaq olar. Bir ürək pili, anormal bir ürək döyüş sürətini nizamlamağa kömək edə biləri və ICD, həyatı təhdid edən düzensiz ürək döyüşlərini düzəltə biləri.

Kateter Prosedurləri: Kateterizasiya üsulları, doktorların döş qəfəsini və ürəyi cərrahi olaraq açmadan müəyyən doğuştan ürək qüsurlarını onarmalarına imkan verir. Bu prosedurlar zamanı, doktor bacaqdakı bir damara incə bir tüp yerləşdirəcəyi və onu ürəyə qədər istiqamətləndirəcəyi. Kateter düzgün vəziyyətə gəldikdə, doktor qüsuru düzəltmək üçün katetrrdən keçirilən kiçik alərtlərdən istifadə edəcəyi.
Plümonər qapaq darlığını müalicə etmək üçün kateter, qaynaqlanmış yarpaqçıqları ayırmaq üçün plümonər qapaqda şişirilən kiçik bir balonla təchiz edilmişdir.

Açıq Ürək Əməliyyatı: Doğuştan ürək qüsurunu onarmaq üçün kateter prosedurları yetərli deyilsə, bu cür əməliyyat tələb ola biləri. Bir cerrah, ürəkdəki delikləri bağlamaq, ürək qapaqçıqlarını onarmaq və ya qan damarlarını genişləndirmək üçün açıq ürək əməliyyatı edə biləri.

Ürək Köçürülməsi: Doğuştan ürək qüsurunun düzəldilə biləcək qədər mürəkkəb olduğu nadir hallarda, ürək köçürülməsi tələb ola biləri. Bu prosedur zamanı uşağın ürəyi, donordan alınan sağlam bir ürək ilə dəyişdirilir.