Anti-reflü cərrahiyyəsi, mide məzmununun qida borusuna geri qaçmasını (reflü) qarşılamaaq məqsədilə mide qapağcığını təmir edən və güçləndirən cərrahi bir müalicə üsuludur.
✓Ümumi Baxış
Gastroözofageal Reflü (GER) və ya qısa halda reflü xəstəliyi mədə içərisindəki asid-peptik mədə mayesinin və ya bəzən alkali sekresiyaların qida borusu içərisinə sızması nəticəsində meydana çıxan semptomlar və ya qida borusundakı patoloji dəyişikliklər kimi təyin olunmuşdur. Özofagusa geri sızılan mədə içərisinin qida borusunda endoskopik olaraq aşkar edilən lezyonlara səbəb olmasına Reflü Özofajit deyilir. Bunun əksinə bir xastada reflüyə aid semptomlar var lakin endoskopik ziyan yoxdursa bu vəziyyət Noneroziv Reflü xəstəliyi kimi adlandırılır.
✓Əlamətləri nələrdir?
Gastroözofageal Reflü, GER ən çox rast gəlinən xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəliyin ən əhəmiyyətli simptomu olan retrosternal yanma (döş arxasında yanma, turş, ağza acı su gəlməsi), Qərb cəmiyyətlərində fərdlərin 45%-ində ayda bir, 7%-ində isə gündə ən azı bir dəfə rast gəlinir. Reflü üçün atipik semptomlar; kardiyak olmayan döş ağrısı, astma, pnevmoniya, səs kəsilməsi, diş lezyonları və ağız qoxusudur. Yaratdığı əsas ağırlaşmalar aşağıdakı kimi sıralanır;
Qanaxma
Ulser
Darlıq
Barret özofagusu
Distal özofagus karsinomu
Pulmoner fibroz
Astma
Xronik bronşit
Pnevmoniya
Larenjit
Vokal kord ülserləri
Larinks stenozu
Farenjit
Tortikolis
Diş/gingivial quruluşlarda itki
Ağız ülserləri
Otit
Xronik sinuzit
✓Reflü diaqnozu necə qoyulur?
Diaqnoz xastanın anamnezi və endoskopi (Gastrokopi) ilə qoyulur. Xastanın şikayətləri ciddidir lakin endoskopidə aydın bir tapıntı yoxdursa 24 saat pH-metr monitoringləşdirməsi aparılır.
✓Reflü cərrahiyyəsində Tətbiq Edilən Üsullar
Laparoskopik (Qapalı) Fundoplikasyon: Günümüzdə ən çox istifadə edilən, qarnında açılan 4-5 kiçik kəs ilə aparılan qapalı cərrahiyyə üsulu.
Nissen Fundoplikasiyonu: Mədənin yuxarı hissəsinin qida borusunun aşağı ucuna tam (360 dərəcə) sarılması yolu ilə yeni bir kapak mexanizmi yaratıldığı ən çox seçilən texnikdir.
✓Cərrahiyyə Sonrası
Xəstaların 85-95%-ində reflü şikayətləri və dərman ehtiyacı tamamilə aradan qalxır.
✓Qapalı üsul sayəsində xəstəxanada qalış müddəti və sağalma vaxtı olduqca qısadır.
✓Cərrahiyyə sonrasında ilk həftələrdə maye və yumşaq qidalar ilə qidalanma məsləhət görülür.
✓Anti reflü mukozektomi (ARM) nədir?
Uzun müddətdir dünyada və ölkəmizdə təhlükəsiz şəkildə istifadə edilən cərrahiyyəyə alternativ bir üsuldur. Kəskin endoskopi mərkəzlərində tətbiq olunur. Reflü xəstəliyini aradan qaldırmaq üçün tətbiq edilən bu üsul endoskopik bir üsuldur ancaq adi endoskopidən fərqi, lokal deyil ümumi anesteziya altında aparılmasıdır. Bununla birlikdə ümumi anesteziya olmadan sedasyon ilə də aparıla bilər lakin ümumi anesteziya bəzi hallarda xüsusilə üstün tutulur. Prosesdə qida borusunun aşağı kapağı adlı hissə xüsusi bir prosedur ilə kəsilir. Aparılan mukoza kəsi çıxıntı ilə sağalır. Çıxıntı ilə sağalarkən bölgədəki reflüyə səbəb olan genişlik daraldılır. Beləliklə reflü şikayətləri aradan qalxır.
✓Anti reflü mukozektomi (ARM) necə tətbiq olunur?
Ümumiyyətlə adi bir endoskopiya proseduru kimi aparılır. Adi endoskopidən yeganə fərqi lokal deyil ümumi anesteziya altında aparılmasıdır. Bununla birlikdə ümumi anesteziya olmadan sedasyon ilə də aparıla bilər lakin ümumi anesteziya bəzi hallarda xüsusilə üstün tutulur. Xəsta 8 saatlik açlıqla xəstəxanaya gəlir. Sonradan endoskopik olaraq qida borusunun aşağı kapağı adlı hissə xüsusi bir prosedur ilə kəsilir. Aparılan mukoza kəsi çıxıntı ilə sağalır. Çıxıntı ilə sağalarkən bölgədəki reflüyə səbəb olan genişlik daraldılır. Beləliklə xəstaların reflü şikayətləri aradan qalxır. Prosedurdən sonra xəsta anesteziyadan oyanır. 2-3 saat sonra əvvəl maye qidalanmaya, sonra qatı qidalanmaya başlanılır və xəsta evə göndərilir. Bu prosedur üçün xəstəxanada qalış lazım deyildir, gün içində bir prosedurdur. Eyni zamanda eyni gün işə və sosial həyata dönüş mümkün olur. Prosedurdən sonra reflü dərmanları bir müddət daha istifadə olunur. Ancaq tədricən idarə altında azaldılır və 2. ayın sonunda dayandırılır. Artıq 2. ayın sonunda ARM prosedurunda gözlənilən sağalma yaşanmış olur və xəstaların dərman terapiyası ilə kontrol altına alına bilməyən reflü problemləri əməliyyatsız şəkildə aradan qaldırılmış olur.
Anti-reflü cerrahisindən sonra iyileşmə adətən sürətlidir və əksər xəstələr bir ila iki həfta ərzində normal fəaliyyətlərinə qayıda bilərlər.
Bəzi xəstələr müvəqqəti olaraq yutma çətinliyi, şişkinlik və ya yüngül narahatlıq hiss edə bilərlər, lakin bu semptomlar adətən bir neçə həfta ərzində keçir.
Düzgün iyileşmə üçün pəhriz tənzimlənməsi aparılır, sərt qidalar tədricən yenidən tətbiq edilir və mütəmadi izləmə aparılır.
Xəstələrə daha kiçik porsiyalar yeməyi, qazlı içkilərdən qaçınmağı və asidli qidaları məhdudlaşdırmağı məsləhət görülür. Bu vərdişlər uzunmüddətli uğurluluğu dəstəkləyir.
Anti-Reflyu Əməliyyatı Kimə Edilir?
İlaç müalicəsinə baxmayaraq şikayətləri keçməyən xəstələrə. Mide fıtığı (hiatal herni) olan xəstələrə. İlaç istifadəsini ömür boyu davam etdirmək istəməyən gənc xəstələrə. Yemək borusunda (ezofaqusta) ciddi zədə və ya xoraçıq inkişaf etmiş xəstələrə.
Əməliyyat Necə Edilir? Mide Kəsilirmi?
Ümumiyyətlə bağlı (laparoskopik) üsulla tətbiq edilir. Mide və ya yemək borusunda heç bir kesik və ya parça çıxarma əməliyyatı aparılmaz. Midenin yuxarı hissəsi yemək borusunun aşağı ucuna sarılmaqla yeni bir bariyer (valf) yaradılır.
Əməliyyat Nə Qədər Sürmür və Xəstəxanada Qalış Müddəti Nədir?
Əməliyyat orta hesabla 1 ilə 2 saat sürmür. Xəstələr ümumiyyətlə əməliyyatdan sonra 1-2 gün ərzində xəstəxanadan çıxarılır.
Əməliyyatdan Sonra Normal Yemək Yenə Bilərik?
İlk bir neçə həftə maye və yumşaq qidalarla qidalanmaq lazımdır. Təxminən 1 ay sonra tədricən normal dieta keçid edilir.
Əməliyyat Sonrası Reflyu Təkrar Olarmi?
Uğur faizi kifayət qədər yüksəkdir, lakin çox nadir hallarda da olsa sarmanın zəif düşməsi ilə reflyu illər sonra təkrar ola biləri.
Antireflyu mukozektomiya nədir?
Qastroenteral sistemin reflüyə səbəb olan hissəsi yəni aşağı ezofaqus sfinktər yəni yemək borusunun mide ilə birləşdiyi mukozanın qırxılması nəticəsində ortaya çıxan sağalma anındakı daralmalarına deyilir. Mukozektomiya aparılmaqla reflüyün maneə olunması mənasında gəlir.
Anti reflyu mukozektomiya (ARM) cərrahi üsula tamamilə alternativdir?
Xeyr deyil. Cərrahi son mərhələdə istifadə olunan üsuldur, lakin ilaç müalicəsi ilə cərrahi arasında bir körpü proses var. Xəstələrə erkən dövrədə və lazımsız yerə cərrahi tətbiq etmək əvəzinə istifadə olunan üsuldür. Yaxud nəticə alınmayacağı halda ilaç müalicəsi tətbiq etmək əvəzinə ARM üsuluna müraciət edilir.
Mide fıtığı olduqda Anti reflyu mukozektomiya (ARM) tətbiq edilə bilərik?
Xeyr, mide fıtığı olduqda ARM-nin nəticələri uğurlu olmaz, ona görə də tətbiq edilmir.
Tüp mide əməliyyatından sonra ortaya çıxan reflülərdə Anti reflyu mukozektomiya (ARM) əməliyyatı tətbiq edilə bilərik?
Dünyada da ölkəmizdə də yeni-yeni seçilməyə başlanmışdır. Çünki tüp mide əməliyyatından sonra xəstələrin reflyu əməliyyatı şansı azdır. Bu səbəbdən antireflyu müalicəsi kimi ARM istifadə oluna bilir.
Anti reflyu mukozektomiya (ARM) üsulu bütün reflyu xəstələrinə tətbiq edilə bilərik?
Çoxunun tətbiq edilə bilməsi mövcuddur. Lakin bu xəstələrin ezofaquslarında çox şiddətli yaralar olmamalıdır. Mide fıtığı olmamalıdır. Ezofaqus motilite hərəkət pozğunluqları olmamalıdır. Son olaraq akalaziya xəstəliyi olmamalıdır. Bu şərtləri ödəmiş bütün reflyu xəstələrinə ARM üsulu tətbiq edilə bilər.