Мениск жөндеу - бұл ортопедия облысында қолданылатын емдеу әдісі.
✓Мениск дегеніміз не
Мениск – дізінің ішінде бедер сүйегі (femur) және өнімді сүйегі (tibia) сүйектері арасында орналасқан С тәрізді сүйек қимасы. Ішкі және сыртқы мениск деп екі түрі бар.
Мениск сүйектер арасындағы бұлынды құрайтын орындарда соқ сіңгізуші және жүк тасымалдаушы ролі атқарады және бұлын сүйек қимасын асыра жүктемелерден қорғайды.
✓Мениск жарылуы неге және қалай болады?
Мениск жарылулары спорт сияқты ісәрекеттерде соққы немесе түйінділіктен туындаған травматикалық, өндіктік жастарда уақыт өте отырып тозғаннан туындаған немесе туылысында ие болған кейбір мәселелерінен болып табылады. Мениск жарылуының себептері келесідей тізімделуі мүмкін:
✓Спортта жасалған кенет қимылдар
✓Спортшыларда добын ұрамай немесе ұстай алу үшін дізіні кенет бұраушы немесе сүйетуге тырысу сүйек қимасында жарылуға әкеп соғады
✓Дізінің апаты менискты қозғалтуы
✓Дізінде апата бар болса, мениск жарылуға салымды болады. Осылайша мениск жарылуы оңай түрде дамы алады.
✓Дізі құлау, мәрт болу немесе ауыр нәрсені көтеру
✓Дізі құлау, мәрт болу немесе ауыр нәрсені көтеру мениск жарылуларына әкеп соғуы мүмкін. Мениск жарылулары; кенет тоқтау, айналу, дізіні мәтіндіктігіне сүйету немесе айналдыруға әкеп соғатын іс-әрекеттерде жарақат ала алады.
✓Өндіктіктің ықпалымен мениск ткані ерілуі
✓Мениск жарақаттары барлық жасында көрінуі мүмкін. Жас адамдарда мениск ткані берік болғандықтан ауыр травмалардың салдарынан жарылуы мүмкін, бірақ жасы ғана артқанда дізінің дегенеративтік өзгерістері мениск жарылуларына әкеп соғуы мүмкін. Орындықтан тұру кезінде қарапайым бүгіну де мениск жарылуларына негіз болып та алады. 65 жас және одан ары адамдарының 40% -дан артығында байқалады.
✓Менискінің төзімділік шегін асатын жүктелулердің салдарынан жарылуы ілтипат жас адамдарында көбінесе байқалады. Травматикалық жарылулар әдетте 10-40 жас аралығында байқалғанда, дегенеративтік яғни уақыт өте отырып болып жатқан бұзылулардың салдарынан болатын мениск жарылулары 40 жастан кейін көбінесе байқалады.
✓Мениск жарылуының белгілері қандай?
Мәрт болу, түйіндік болу және соққының салдарынан дізінен туындаған дыбыс және одан кейін болатын ауырсыну мениск жарылуының алға жүрегі болуы мүмкін. Жарылудың орнына қарай ауырсыну, дізінің ішкі немесе сыртқы бөлігінде дамуы мүмкін. Сондай-ақ, мениск жарылуында дізінде ісінген әрі қозғалтқан кезде ішінде бір нәрсе ілінген сезімі де болуы мүмкін. Ауырсынудан болмаса, бос сезімі сезіліп та алады. Кейде де дізі құлық жүреді және толық ашылмайды.
✓Мениск жарылуы қалай емделеді?
Жас науқастарда болатын травматикалық өткір мениск жарылулары әдетте хирургиялық түрде емделеді. Кішігірім жарылуларда жарылған бөлік алып тасталғанда ірі жарылуларда мениск жөндеу қажет болуы мүмкін.
✓Өндіктік жастарда дегенерирленген дізілерде мениск жарылулары әдетте дәрі, жаттығу, инъекция сияқты әдістермен емделеді. Бірақ дізінде құлықтану сияқты механикалық белгілер көп болса немесе мениск түбінде жөндеуге болатын жарылу бар болса емес-тіншілік ұсынылады.
✓Мениск диагностикасындағы бейнесі алу әдістері
Магниттік Резонанс (МР): Дізінің қатты және жұмсақ ткандарының мөлшеп байқалуы үшін пайдаланылатын МР мениск диагностикасында ең жақсы бейнесі алу әдісі болып табылады.
✓Рентген: Сүйек қимасы құрылымды мениск рентген арқылы бейнеленбеуі мүмкін. Бірақ остеоартрит сияқты дізінде ұқсас мәселелерге әкеп соғатын ауруларды іс жүзінде көру үшін рентген бейнелеуі пайдалы болуы мүмкін.
✓Артроскопия: Кейбір жағдайларда, дізінің ішін зерттеу үшін артроскоп деп аталатын құрал пайдалана алады. Жеңіл және кішігірім камеранды ұстаған артроскоп дізеге кішігірім кесу арқылы салынады және дізінің ішін ұлғайтылған түрде экранға бөлегін ұстайды. Бірақ диагностика мақсатында оның пайдалану бейнесі алу әдістерінің дамуына байланыстты жойылып кеткен.
✓Мениск жарылуларының хирургиялық емісі
Емес-тіршіліксіз емдеу нәтижесінде дізінде болатын ауырсыну, құлықтану сияқты шағымдар күнделікті өмірді кінәйітуге жалға қалса хирургиялық ем назарға түседі.
✓Хирургиялық емдеуде;
✓Менискінің барлығын алып тастағаны қамтитын толық менискектомия. Толық менискектомия операциясында зақымтаған мениск ткандарының алып тасталуы қысқа мерзімде жақсы нәтижелер береді, бірақ ұзақ мерзімде артрит дамуына әкеп соғады.
✓Тек жарылған бөлік ұйығын қамтитын парциялық менискектомия
✓Мениск жөндеулері. Кейбір мениск жарылуларында жарылған бөліктер бір-біріне тігіліп жөнделіп та алады. Мениск жөндеу жарылудың түріне және менискінің жалпы жағдайына байланысты. Мениск жөндеудің жақсы нәтижелері бар, бірақ менискектомидан ұзақ ісін салауттану уақыты болады және мениск жөндеу ұтымды науқастарға шектелген. Белсенді өмір сүретін мениск ткандарының сапасы жақсы науқастарда мениск жөндеу ұсынылады.
✓Мениск трансплантациясы яғни мениск көшіру қолданыла алады.
✓Мениск жарылуының артроскопия операциясы
Мениск операцияларында ашық хирургия техникалары орнына Артроскопиялық хирургия деп аталатын жабық хирургия әдістері пайдаланылады. Артроскопиялық хирургия, бұлынның ішіне қарау үшін пайдаланылатын іс-әрекет болып табылады. Кішігірім кесудің (шамамен 1 сантиметр) кішігірім камеры, қарындаш сызықтары өлшемінде, бұлынның ішіне салынады. Бір немесе бірнеше кішігірім кесу пайдалана отырып, хирург жарылған сүйек қимасынан құтқылу немесе жөндеу үшін дізінің ішіне басқа құралдарды салады.
✓Артроскопия үшін теріге ашылған кесулер айтарлықтай кішігірім болады, әдетте әрқайсы шамамен 1 сантиметр. Кесулер, теріден сыртында немесе астында болатын тігін арқылы жабылады.
✓Жарылған мениск кішігірім жыпалау машиналары және қайшылар да қоса алғанда әртүрлі құралдар пайдалана отырып алып та
✓шығарылуы мүмкін. Артроскоп сондай-ақ, хирургтің дізінің бұлынының қалған бөлігін зерттемесіне, дізіндегі бұлтағы сүйек бөліктерін, дізінің ішіндегі өзге мәселелерді көрмесіне де мүмкіндік береді.
✓Артроскопия операциясы жалпы анестезия астында жүргізіліп та алады, сондай-ақ жергілікті, эпидураль немесе спиналды анестезия пайдалана отырып да жасала алады.
Мениск жыртығы қаншама уақытта өтіледі?
Артроскопия amt операциясынан кейін тізенің сауығуы мениск жыртығының қаншалықты ауыр екеніне қарамастан көптеген факторларға байланысты. Хирургиядан кейін толық сауығу, басқа ампулациялардың қатарында орындалған ампуляциялардың түрінен тәуелді болып, 4-6 апта ұзақ болуы мүмкін. Алайда әрбір адам өзінің ішінде сауығатынын ұмытпау керек. Көп жағдайларда операциядан кейін асқынуларын азайту және сауығуды жылдамдату үшін физикалық емі пайдаланылады.
Мениск операциясынан кейін науқас ауруханада қаншама уақыт болады?
Артроскопиялық хирургиядан кейін науқас операция болған күні аяғын көтеріледі, ертесінді ауруханадан шығарылады. Науқастың 1-2 апта үйде демалуынан кейін тізенің күшеуіндіруші жаттығуларын бастау керек. Науқас егер офис ортасында жұмыс істесе 1-2 апта, ауыр істерде жұмыс істесе 4-6 апта жұмыстан алыс болуы керек.
Мениск артроскопия операциясы ауырсынамсы па?
Мениск артроскопия операциясы аз ауырсынамды әдіс. Әдетте операциядан кейін туындаған аз ауырсынамдар қарапайым ауырсынамсындіргіштермен бақыланады. Туындайтын ауырсынам; операция уақыты, мениск жыртығының түрі және орындалған хирургиялық әдістеме бойынша өзгеруі мүмкін. Ауырсынамсындіргіш дәрілеріден басқа, мұз емі және қарапайым жаттығулар да ауырсынамды бақылауда ынамды болуы мүмкін.
Мениск операциясы қаншама сағат ұзақ болады?
Артроскопия операциясы жыртықтың өлшемі және түріне байланысты өзгеше болғанымен орта есеппен 30-45 минут ұзақ болуы мүмкін.
Мениск спортшы ауруы па?
Мениск жыртықтары көбінесе спортшыларда естідіген ауырсынамдылық. Алайда мениск жыртығы спортшы ауруы емес. Жас адамдарда көбінесе травмаларға және қате қимасқа байланысты туындаған кезде ілеріліген жасында ішік және мениск құрылымының деградациясы нәтижесінде туындауы мүмкін.
Мениск жыртығы қайталанады ма?
Тізеде екі мениск болмасы барлық. Жыртылған және біраз артроскопиялық хирургия арқылы біраз алынған мениск сақталған басқа бөлігінде екінші жыртық болуы мүмкін. Кейбір мениск жыртықтары тігіндіктеп емделіп алынуы мүмкін. Тігіндіктеп емделген мениск қайта жыртылу қаупі бар.
Мениск жыртығы емделмесе не болады?
Мениск жыртығының ұзақ уақыт емделмеуі қопсықтағы тозуға және қайта оралмас зияндарға әкелуі мүмкін. Кеш қойылған емделулерде тізеде ауырсынам және қозғалыс шектеулігі болуы мүмкін болса ұзақ мерзімде тұрақты қопсық зияндары және сапасыз тұнба проблемалары көрінуі мүмкін.
