Омыртқаның оңға немесе солға қарай ойып кетуі арқылы сипатталатын сколиоз бүгінгі күнде кең таралған ортопедиялық проблема болып табылады. Қимас қабілетінің шектелуі және ауырудың әртүрлі белгілері салдарынан адамдар күнделікті өмірлерінде қиындық туындауы мүмкін. Ойып кету дәрежесі ауыспалы ауырудың емі де осы дәрежеге және белгілеріне сәйкес жоспарланады. Өз бетінше түзелу ықтималдығы өте төмен омыртқа ойыту физиотерапия, сколиоз жаттығулары және хирургиялық араласулар арқасында емделуі мүмкін.
✓Сколиоз (Омыртқа Қисықтығы) Дегеніміз Не?
Омыртқаның бел және құс қанаты аймақтарында байқалатын пішінінің бұзылуы және бүйіндік қисықтықтар сколиоз дегеніміз не деген сұрақтың жауабы болып табылады. Ортопедиялық ауру болып табылатын омыртқа қисықтығы жеке болып пайда болуы мүмкін, сондай-ақ кифоз немесе қыбыршықтықпен бірге де кездеседі. Сколиоздың себептері толықтай белгілі болмағанымен, сомамалық паралич сияқты ауруларға байланысты пайда болуы мүмкін. Сонымен бірге туылысынан немесе кейін туындайтын сколиозға дәрумендердің жетіспеуі, қант ауруы, омыртқа жарақаттары, інфекциялар және өндіктік факторлар да себеп болуы мүмкін.
✓Сколиоздың Басталуы
Сколиоздың басталуы омыртқаның кез келген орнында болуы мүмкін. Туылысында немесе кейін пайда болатын сколиоз әр жастағы адамды ауырттау мүмкін; сонымен бірге әдетте жас ерте кезінде пайда болады. Сколиоздың басында түсінілуінде арқа ісінудіктіктері, иықтарының және түсінің асиметриялық өндіктіктері сияқты белгілері әсер етеді.
✓Сколиоз Ауруының Белгілері
Омыртқаның оң немесе сол жағына қарай қисығуы,
Омыртқадағы көзге көрінетін қисығы,
Иық және түсінде асиметрия,
Тік тұруда қиындық шегу,
Тіндеу тарлығы,
Жүрісте туындайтын мәселелер,
Арқа, бел және иық ауруы,
Киімдердің денеге толығымен сәйкес келмемесі.
✓Сколиоз Диагнозының Қойылуы
Ерте кезінде диагностика қойылған сколиоз ауруы емеудің өте ойлы нәтижелер беруін қамтамасыз етеді. Бұл үшін, әсіресе жас ерте кезіндегі балалардағы мектеп сүзгілеу арқасында хирургиялық операцияға қажеттіліктің болмауы сколиозға әсер етудің мүмкіндігі туындайды.
Жетілген адамдарда сколиоз диагнозы үшін физикалық қарау қажет. Қарау кезінде қисықтықты көруге мүмкіндік беру үшін науқастарына алға қарай қисығуы сұраймаланады. Сонымен бірге, науқастар аяқпен тұрған кезде де қисықтық көзге көрінеді.
✓Сколиоз диагнозында қарау табылыстарының бөлігінен басқа қайта құру әдістерінен де пайдаланымады. Науқастардың алға, бүйіне немесе артқа қарай қисығып түсіргілі сколиоз рентген нәтижелеріне қарай дәрежесі де анықталымады. Рентгенмен бірге магнит-резонанс (МР) және компьютерлік томография (КТ) та диагностикада пайдаланымады. Аяғы және арқасы аймақтарында ауру және іш сүзік мәселелері сияқты белгілер көрсететін науқастарда әдетте МР-дан пайдаланымады. Сонымен бірге, 40 градустан жоғарырақ қисықтықтарының болатын сколиозда сүйек және омыртқаны жақсырақ көруге мүмкіндік беру үшін компьютерлік томография сұрарымалана.
✓Балаларда Сколиоз Қалай Түсініледі?
Сколиоз, әдетте жас ерте кезінде көрінсе де балаларда да пайда болуы мүмкін. Осы орайда көпшіліктің балалардағы сколиоз не себеп болады деген сызау болады. Туттықты сколиоз деп те аталатын туылысынан сколиоз ілерілік болғандықтан ерте диагностика үлкен мәнге ие. Арқада түсінік анормальды шығарықтар, терісінде түс өзгерісі және арқа аймағында шашының өсуі сияқты белгілер байқалымады. Сонымен бірге, рентген графикасы басым болып келе қайта құру әдістері де балалардағы сколиоздың диагностикасында пайдаланымады.
✓Сколиоздың Дәрежелері
Омыртқа қисықтықтары дәреже болып өлшеніледі. Ауруның сколиоз деп аталуы үшінсе қисықтықтың 10 градус және одан жоғарырақ болуы қажет. 10 градус сколиоз және төменгі қисықтықтар сколиоз емес позвоночник асиметриясы болып табылады.
Сколиоз дәрежелері жеңіл, орта және ауыр болып үшке бөлініледі. Жеңіл сколиоз 20 градустан төмен қисықтықтар болып табылады. 20 градус сколиоз суреті әдетте емеуге қажеттіліктің болмағанын түсіндіреді. Сонымен бірге қисықтықта өсім болып болмағанының түсінілуі үшін науқастардың ұстанды қадағалауға барулары қажет.
20 және 40 градус арасындағы қисықтықтар айтарлықтай орта деңгейді сколиоз деп аталымады. Төпе деңгейінде 10-15 жас аралығында диагностика қойылатын 20 немесе 30 градус сколиоз суреті корсет және физикалық терапиямен жақсартылымады.
Ауыр сколиозда сақ қисықтық 40 градустан жоғарырақ болып табылады. 40 градус сколиоз суреті және одан жоғарырақ қисықтықтар ауыр белгілер көрсеткендіктен көпшіліктің науқастары хирургиялық операциямен емеледі.
✓Сколиоз Дәрежесі Қалай Есептеледі?
Сколиоз дәрежелендіру қайта құру әдістерімен ынамдарымады. Компьютерлік томография, радиография және МРГ дәреже есептеулерінде пайдаланатын әдістер болып табылады.
✓Сколиоздың Ілерлеуі Қашан Тоқтайды?
Омыртқа қисықтығы бар көпшіліктің адамдары сколиоз ілерлей бе деген сұрақта іздеу жасап жүретіні көрінеді. Сколиоз, болсын болмасын ауру болмағанымен ауруның ілерлеуі әртүрлі емеу әдістері және жасымен бірге тоқтатуы мүмкін. Сколиоз қанша жасқа дейін ілерлейді деген де айлықты балама болып табылады. Жалпы ойласқанда кіші жастарда пайда болып жас ерте аяқталғанға дейін ілерлейтін сколиоз ересек жастарда немесе толығымен тоқтап қалуы немесе өте баяу ылғалымалауы мүмкін.
✓Сколиоз Науқастарының Істемеуі Қажет Тәмсі
Сколиоз түрлері және омыртқа қисықтығының салдарынан науқастарының кейбір әрекеттерінен алыс болулары қажет. Әсіресе сколиоздан ауыратын ересек адамдар, көрсетілген нүктелерге назар аудара отырып табылған емеу сәтіне өтуі мүмкін.
Тұрақты жаттығу барлық сколиоз науқастарына ұсынылса да қандықтарының бірінші кезекте өте ауыр жаттығуды істемейтін болулары қажет. Арқа бұлшықтарын күшейтіп және ауруларды азайтуға көмектесетін жаттығулар қандықтарының қозғалу қабілетін де арттырады. Әсіресе жүзу, йога және пилатестің сколиоз емеуінде өнімді болып табылайы. Омыртқаға қысым түсіруге мүмкіндік беретін ұзын арақашық жүгіргеуі немесе ат ездік сияқты ешілік спорт әрекеттерінен алыс тұру пайдалы болып табылады. Әсіресе сколиоз операциясы болған адамдардың трамваға себеп болуы мүмкін көптеген контактысы спорттардан сақ болулары қажет.
Сколиоз науқастары күндәрлік өмірлерінде істеген кейбір өзгерістермен де қисықтықтың өсуінің алдын алуы мүмкін. Әсіресе өте ұзақ уақыт құрол ембрнде жүмыс істемеу қажет деген әрекеттерінің бірі болып табылады. Сонымен бірге, бел және арқа ауруларының өспемесі үшінсе құрсақ жатпау қажет. Ұйықтап жатқанда көптеген жастықтарды пайдалану да ұсынымсыз болып табылайды.
✓Сколиоз Емеуі
Сколиоз емеуі; науқастардың жасы, қисықтықтың дәрежесі және орны, ересек адамдарда ауруларының ауырлығы, физикалық қарау және қайта құру әдістерінің табылыстары, қисықтық дәрежесінде уақыт өтуінде айқын ілерлеуі сияқты себептерді есепке алып және жеке басына қарай жоспарланымады. Сколиоз рентгені және қарау арқасында қойылған ерте диагностика, сколиоз емеуінің табуынын өте артқан.
✓Сколиоздың емеуінде қадағалау, корсет емеуі, физикалық терапия және хирургиялық операция қолданымады. Емеудің бірінші таңдауы болып табылатын қадағалау әдетте 20 градустан төмен қисықтықтарда қолданымады және уақыт өтінде қисықтықтың қанша өскенін көрсетеді. Сколиоз физикалық терапия қолданысы және хирургиялық операция әсіресе ересек адамдарға және одан ауырлау істік жағдайларына сәйкес болып табылады. Сонымен бірге hem балалардағы hem де ересек адамдарда сколиоз емеуі үшін ең соңғы болып хирургиялық операцияларға жүгініледі.
✓Сколиоз Операциясы
Хирургиялық емес әдістермен қисықтықтың ілерлеуінің тоқтатылмауы және белгілердің жалғасуы жағдайында сколиоз операциясы ынамдарымады. Осы орайда, ілек деңгейді омыртқа қисықтығы бар болғандарда сколиоз операциясы дегеніміз не деген іздеу жасаймыс. Ауыр ауруларды, іш сүзік функцияларында байқалатын мәсселер және бұлшықтарындағы күш жоғалту сияқты белгілердің түйінінде шикаю болғандарға мүмкін емеу әдісі операция болып табылады.
✓Өндіку толылас болған ересек адамдарда әдетте омыртқаны бекітіп жатқан операциялар ынамдарымады. Спиналды сугерту; науқастарының дененің бір бөлігінен алынған сүйектердің бөлігінен сақ болып метал құбырлар, сым және бұрама сыпырымынан омыртқа қисықтығын түзеу мақсатында пайдаланымасы ынамдарымас. Әсіресе 10 жасқа көзі болатын кіші балалардағы сүгерту операциясы ұсынымсыз болып табылады. Бұл балалардағы қисықтықтың тоқтатылуы үшін арнайы өндігілі құбырлар пайдаланымады. Өкпенің өндігін теріс емес әсер еткен бұл операция балалар өскен сайын қайталанымас және құбырлар ұзартымалас.
✓Сколиоз операциясы соңында сауығу сәті айтарлықтай ұзақ сағасып табылады. Бірінші 1 апта қадағалау астында ұстарымалас науқастар 1 ай ішінде күндәрлік өміріне оралуы мүмкін, 3-ші айдан бастап спорт әрекеттеріне қатыса алымады.
Бірінші 24 сағат
Қарай өту немесе жақын қадағалау бөлімінде бақылау, ауырсынды басу және неврологиялық бағалау.
1-2. күн
Физиотерапевт сынықтарының арасында аяққа түндіру және қысқа қашықтықта жүргіндіктерді бастау.
3-7. күн
Жүргіндік қашықтығы ұлғайтылады, күндік қимыстар оқытылады және ауырын босаттау жоспарланады.
2-6. апта
Үйде біртіндеп белсенділіктің өсімі; алға еңіліп құлау, ауыр көтеру және сінің айналдыру шектеледі.
3-6. ай
Сіндіктің сүйектену процесі жалғасады; басқару рентгендеріменен қадағалаудан өтетін.
6-12. ай
Сіндік аяқталады, контактты спорттар сондай-ақ көптеген белсенділіктерге дәрігердің рұқсатымен оралады.
Келу күні
Әуежайда встреча және отелге трансферт; демалу.
1. күні
Ауруханада консультация, ағымды рентген және қажетті тексерулер; хирургиялық плануды науқасымен бөлісу.
2. күні
Операция және қатаң бақылау.
3-7. күні
Ауруханада сығылу, физиотерапияға басталау және ыңғайлы шығару.
8-12. күні
Отелде демалу кезеңі, аралық бақылау және перевязка.
13-14. күні
Соңғы бақылау, ұшу рұқсаты және әуежайға трансферт.
Сколиоз операциясы қанша уақыт тартады?
Қисықтың деңгейіне және бекітілетін деңгей санына байланысты өзгеріп отырса да, әдетте 4-8 сағат тартады.
Әрбір сколиоз операция қажет пе?
Жоқ. Төмен деңгейлі қисықтарда байқау және жаттығулар, орта деңгейде корсет емі қолданылады. Хирургиялық операция әдетте ілгері деңгейлі және ынамдатын қисықтарда пысық.
Операциядан кейін бойы ұзарады ма?
Қисықтық түзетілгендіктен көптеген науқастарда бірнеше сантиметрге дейінгі бойы ұзарағанын байқауға болады.
Омыртқа толығымен қозғалмайтын ма қалады?
Тек бекітілген деңгейлер ғана қозғалмайтын болады. Төменгі қарын деңгейлері сақталғанда күндік өмірде айтарлықтай шектеулікті сезілмейді.
Қашан спортқа оралуым мүмкін?
Жүру және жүзуге бірнеше ай ішінде, байланыстылы спортқа әдетте 6-12 айдан кейін дәрігер рұқсатымен оралады.
Шетелден келіп тұрмын, қанша күн болуым керек?
Операциядан кейін барлық тексерулерін аяқтау үшін кемінде 12-14 күндік бағдарлама жоспарлау керек. Қайтарылу ұшуы дәрігер рұқсатымен белгіленеді.
