Tüp mide ameliyatı (Sleeve Gastrektomi), obezite cerrahisində ən tez-tez seçilən metodlardan biridir. Bu əməliyyatda mideyin təxminən %75-80'i çıxarılıb, qalan hissə muz şəklində bir tüp halına gətirilir. Beləliklə, mide həcmi kiçildilərək yemək porsiyonları azaldılır və açlıq hormonu (ghrelin) ifraz edən hissə də çıxarıldığı üçün iştah nəzarəti təmin edilir.
✓Ameliyatın Avantajları və Xüsusiyyətləri
Laparoskopik (Qapalı) Üsul: Qarnına açılan 4-5 kiçik dəlikdən aparılır, bu sayədə sağalma müddəti sürətli və ağrı minimum səviyyədədir.
Hormon Təsiri: Ac qalmaq hissini tetikləyən ghrelin istehsal edən mide bölgəsi çıxarıldığı üçün iştah nəzarəti asanlaşır.
Sürətli Çəki Itkisi: Xəstələr adətən ilk 1 il ərzində artıq kilolarının böyük hissəsini itirir
✓Ameliyat Necə Aparılır?
Sleeve gastrektomi əvvəlində aparılması gerəkən bir neçə əsas tətbiq vardır. Ameliyat günündən əvvəlki bir neçə həftəlik müddətdə xəstənin fiziki məşq proqramını izləməsi lazımdır. Həmçinin, əgər kişi siqaret istifadə edirsə, ameliyatdan əvvəl bu vərdişini də tərk etməlidir.
Ameliyatdan dərhal əvvəl xəstənin yemə-içməsi məhdudlaşdırılır. Bu, bütün ameliyatlardan əvvəl aparılan rutin əməliyyatdır. Həmçinin xəstənin müntəzəm istifadə etdiyi dərmanlar da həkim nəzarətində ameliyatdan bir müddət əvvəl dayandırıla biləir. Sleeve gastrektomi ümumi anesteziya altında aparılır. Buna görə ameliyat zamanı xəstə heç bir şey hiss etmir, eşitmir. Ona aparılan əməliyyatların fərqində olmur.
Sleeve gastrektomi cərrahiyyəsi adətən laparoskopik olaraq aparılır. Laparoskopik üsulda xəstənin qarnına təxminən 1-2 sm uzunluğunda bir neçə kəsi aparılır. Açılan bu dəliklərdən içərinə mide ölçüsünü kiçiltmək üçün istifadə olunan cərrahiyyə alətləri və ucunda kamera olan nazik bir tüp daxil edilir. Kameranın şəkli bir ekrana əks olunur. Cərrah bu şəkil köməyi ilə midenin bir bölməsini çıxarır və qalan mide hissəsini tikişlə bağlayır. Laparoskopik ameliyatın daha sürətli sağalma müddəti və daha az ameliyat izi kimi üstünlükləri vardır. Lakin xəstəyə və ya cərrahla bağlı olaraq bəzi hallarda sleeve gastrektomi üçün açıq ameliyat seçilə biləir. Açıq ameliyatda qarın bölgəsinə nisbətən böyük bir kəsi aparılır və mide ölçüsü kiçiltmə əməliyyatı bu açıq bölgədən aparılır.
Sleeve gastrektomi ameliyatı təxminən 1-2 saat davam edir. Ameliyat sonrası xəstə hər hansı bir fəsad ehtimalına qarşı yaxından izlənilir. Sleeve gastrektomi ameliyatı təchizatlı bir xəstəxanada aparılmalıdır. Ameliyat sonrası xəstə, ümumi vəziyyətindən asılı olaraq, bir neçə gün ərzində evə buraxılır.
✓Kimlərin Tüp Mide Ameliyatı Ola Biləcəyi
Bədən kütlə indeksi (BMI) 35-in üstündə olanlar
BMI 30-35 arasında olub diabet, hipertensiya kimi xəstəlikləri olanlar
18-65 yaş aralığında olanlar
Dieta və məşq ilə müvəffəq olmayan şəxslər
Ameliyata mane sağlamlıq problemi olmayanlar
✓Tüp Mide Ameliyatı (Sleeve Gastrektomi) Nə Üçün Aparılır?
Obezite cərrahiyyələrinin hamısında olduğu kimi sleeve gastrektomi də estetik görünüş üçün deyil, sağlamlıq problemləri riski üçün aparılır. Obezite müalicə edilmədikdə həyatı təhdid edə biləcək qədər ciddi aşağıdakı sağlamlıq problemlərinə səbəb olur:
Qalp xəstəlikləri
Yüksək qan təzyiqi
Yüksək xolesterol
Obstruktiv yuxu apnesi
2 tip diabet
Insult
Xərçəng
Infertillik (Qısırlıq)
✓Sleeve Gastrektomi Ameliyatının Risikləri Nələrdir?
Hər ameliyatda olduğu kimi sleeve gastrektomidə də cərrahiyyənin gətirdiyi qısa və uzun sürəli riskləri mövcuddur.
Sleeve gastrektomi sonrası qısa müddətdə görülə biləcək təsirləri aşağıdakı kimi göstərmək olar:
Aşırı qanaxma
İnfeksiya
Anesteziyaya bağlı yan təsirləri
Qan sıxdağı
Aciğər və ya başqa orqanlara bağlı tənəffüs çətinliyi
Midenin ameliyat olunan bölməsindən sızıntı
Sleeve gastrektomiyə bağlı uzun vadədə ortaya çıxa biləcək fəsadlar bunlardır:
Mide-bağırsaq xəttində tıxanma (obstruksiya)
Herni (Fıtıq)
Qastrooezofagial reflü
Qan şəkərində düşmə (hipoglisemiya)
Yetərsiz qidalanma (malnutrisiya)
Kusma
Sleeve gastrektomi ameliyatı nadir hallarda da olsa həyat itkisi ilə nəticələnə biləir.
✓Tüp Mide Ameliyatında Çəki Itkisi Necə Əmələ Gəlir?
Tüp Mide Ameliyatında, 2 mexanizm ilə çəki itkisi olmaktadır:
Mide həcminin kiçiltilməsi ilə mide həcminin azalması nəticəsində alına biləcək qidanın azalması
Ghrelin olaraq bilinən və ac qalmaq hissinin əmələ gəlməsinə səbəb olan hormonun ifraz olunduğu mide hissəsi çıxarıldığından xəstələrdə ac qalmaq hissi azalacağından çəki itkisi olur.
Ghrelin midenin fundus deyilən üst hissəsindəki bəzi hüceyrələr tərəfindən istehsal olunan və iştahın artmasına səbəb olan bir hormondur. Mide fundusunun hər bir qramında, on iki barmaq bağırsağına nisbətən 10-20 dəfə daha çox ghrelin olmaktadır. Tüp Mide Ameliyatında ghrelin istehsal edən midenin fundus bölgəsi çıxarıldığından iştahta azalma olmur və çəki itkisi meydana gəlir.
✓Tüp Mide Ameliyatından Sonra Çəki Alınırsa Nə Edilir?
Yenidən laparoskopik tüp mide ameliyatı ilə genişlənən midenin artıqlığının alınması.
Qastrik by-pass ameliyatı aparıla biləir.
Laparoskopik duodenal switch ameliyatı aparıla biləir.
✓Tüp Mide Ameliyatlarından Sonra Qidalanma
Tüp mide ameliyatları mide həcmini daraltmaq üçün midenin 3/2'nin çıxarılmasıdır. Qalan mide həcminiz 90-100 ml (1 çay finccanı) qədər olub yenidən yaradılan mideniz təxminən tüp şəklindədir. Buna görə bu ameliyat tüp mide adını almışdır. Bu ameliyat əsasən mide həcminizi azaltmaq üzündən kiçik porsiya ilə doylama hissinin əmələ gəlməsini təmin etməkdir. Həmçinin midenin çıxarılan hissəsindən ifraz olunan ghrelin hormonunun aktivasiyasını da dayandırdığı üçün iştah nəzarəti üzərindən təsirli bir ameliyatdır. Tüp mide ameliyatı sonrası uğurun, sizə tövsiyyə olunan qidalanma planına nə qədər uyub-uymamanız məsələsində birbaşa əlaqəsi vardır. Sizin yemə-içmə vərdişlərinizi dəyişməniziз uğurlu və sağlam şəkildə çəki verməyi təmin etmə ilə yanaşı vəcudunuzun özünü təmir etməsini və problemsiz sağalmağını təmin edəcəkdir. Ameliyat sonrası təxminən altı həftə ərzində tətbiq olunacaq olan xüsusi qidalanma planı, şəxsin həzm aktivasiyasına, toleransına, mide və bağırsaq sisteminin funksiyalarının normal hala qayıdana qədər keçən müddəti əhatə etməkdir. Bu müddətdə diyetisyen nəzarətində olmağınız və daimi əlaqədə bulunmağınız prosesi daha rahat tamamlamağınızı təmin edəcəkdir. Tüp mide ameliyatlarında qidalanma planı ardıcıl olaraq maye, püre, yumşaq bərk və optimal qidalanma ilə tamamlanır.
Tüp mide ameliyatı sonrasında beslenmede dikkat edilməsi gərəkən qaydalar vardır.
Qazlı baloncuqlu içkilər ömür boyu qadağandır.
Tüp mide ameliyatından sonra ilk 10-14 gün maye beslenməsi gərəkməktədir.
Beslenmə düzənində maye və bərk qidalar eyni vaxtda istehlak edilməməlidir.
Ümumiyyətlə baxıldığında xəstə tüp mide ameliyatı sonrası çox az miqdarda yeyib doydulmaq üçün bu az miqdatın yüksək keyfiyyətli qidalardan ibarət olması gərəkir. Heyvan və ya bitki mənşəli proteinə zəngin qidalar tövsiyə olunur. Toyuq, balıq, hindixoruz, yumurta, pendir, yoğurt kimi proteinə zəngin qidalar ön planda tutulmalıdır.
Tərəvəz və yaşıl salatası, meyvə, qurudulmuş meyvə beslenmə düzənində əhəmiəti yoxdur.
Mütəxəssis bir diyetoloji və lazım gəldikdə bir endokrin mütəxəssisi mütləq beslenmə düzənini nəzarət etməlidir.
Beslenmə funksiyası ilə bir uyğunsuzluq varsa lazım gəldikdə psixoloji dəstək alına bilər. Xəstənin bəyənmədiyi qida olduqda zorlamamaqla peşəkar komanda dəstəyi ilə xəstənin ala biləcəyi düzgün qidaları müəyyən etməlidir.
Beslenmənin çatışmadığı hallarda mineral, protein, vitamin kimi dəstək qida alma ehtiyacı yarana bilər.
Tüp mide əməliyyatlarından sonra B-12 vitamini həp şəklində yutulduqda yeterincə çəkilməyə bilər. Bu problem qidalardan alınan B-12 vitaminində də yaşana bilər. Bu halda B-12 əlavəsi dil altı həp və spreyi, və ya iynə kimi istifadə oluna bilər.
Tüp mide ameliyatında (sleeve gastrektomi) kilo verme nasıl sağlanır?
Tüp mide ameliyatında mide yemek borusunun devamı gibi tüp haline getirilerek hacmi küçültülür. Midenin hacminin küçülmesinin yanında açlık hormonu olarak bilinen Ghrelin salgılanması da ciddi oranda azalır. Həm midenin hacim olarak küçülmesi həm də açlık hormonunun daha az salgılanması iştahı etkiler. İştahı azalan, çok çabuk doyan və daha az beslenme ihtiyacı hisseden hastalara ameliyat öncesi və sonrası doğru beslenme ilə ilgili bilgi verilməlidir. Hastalar çox az qida ilə doydukları üçün bu qidaların keyfiyyətli, yəni protein, mineral və vitamin içəriyi zəngin qidalar olması gərəkməkdir.
Tüp mide ameliyatı sonrası kaçak belirtileri nələrdir?
Tüp mide ameliyatında kaçak belirtisi ümumiyyətlə qarın ağrısı və atəşdir.
Tüp mide (sleeve gastrektomi) ameliyatından sonra kaçak təvəkkülü nədir?
Tüp mide ameliyatından sonra kaçak yaşandığı halda müalicə həmişə cərrahi deyildir. Bəzi hallarda endoskopik üsullar həddən artıq uğurlu ola biləcəkdir. Bəzən də radiologiya üsulları ilə kaçak sorunu həll edilə bilər.
Tüp mide ameliyatı nə qədər müddət aparır?
Tüp mide ameliyatı müddəti ümumiyyətlə 30 - 90 dəqiqə arasında (orta hesabla bir saat) dəyişir. Xəstənin anatomiyası və cərrahdan asılı olaraq bu müddət dəyişə biləcəkdir. Obezite ameliyatlarında zamanla yarış aparılmır. Ameliyatı ən ideal şəkildə aparmaq vacibdir.
Tüp mide ameliyatı olan şəxs sosyal həyatına nə vaxt qayıda biləcəkdir?
Ameliyatdan sonra xəstəxanada qalış müddəti 2-3 gün arasındadır. Ameliyatı uğurlu keçən və özünü yaxşı hissədən xəstələr üstün tutduqlarına görə ameliyatdan 5 gün sonra iş həyatlarına qayıda biləcəkdir. Hətta xəstə istəsə dostlarıyla gecə çıxaraq sinema və ya oxşar yerlədə vaxt keçirə biləcəkdir. Ancaq bu proses ərzində ameliyat sonrası qida qaydalarına riayət olunması çox vacibdir.
Mide kiçiltmə ameliyatı üçün neçə kilo olmaq lazımdır?
Bu əməliyyat üçün tək şəkildə kilo miqdarından ziyadə Bədən Kütlə İndeksi (BKİ) dəyərinə baxılır. Ümumi qəbul edilmiş meyarlara əsasən BKİ dəyəri 40'ın üzərində olan və ya 35-40 arasında olub obezitə ilə bağlı yandaş xəstəlikləri olan şəxslər bu ameliyat üçün uyğun namizəd sayılır.
Ürək xəstəsi mide ameliyatı edə biləcəkmi?
Ürək xəstələrinin mide ameliyatı etdirməsi mümkündür, lakin bu proses geniş kardioloji qiymətləndirmə tələb edir. Xəstənin ürək funksiyaları və anesteziya riski mütəxəssis həkimlər tərəfindən ətraflı analiz edildikdən sonra, əməliyyatın risk-fayda balansı nəzərə alınaraq cərrahi qərar qəbul edilir.
Mide kiçiltmə ameliyatı olanlar nəyə diqqət etməlidirlər?
Ameliyatdan sonra əsas diqqət mərkəzi qida vərdişlərinin tamamilə dəyişdirilməsidir. Xəstələr yemək ilə birlikdə maye tüketməməli, porsiyonlarını protein əsasında seçməli və hər lokması çox uzun müddət çiynəyərək midenin yeni həcminə uyğunlaşmasına kömək etməlidir.
Mide kiçiltmə ameliyatını hansı sahə aparır?
Bu əməliyyatlar obezite və metabolik cərrahi sahəsində ixtisaslaşmış Ümumi Cərrahi həkimləri tərəfindən aparılır. Əməliyyatın uğuru və təhlükəsizliyi cərrahın bu spesifik sahədə təcrübəsi və xəstəxananın texnoloji təchizatı ən müəyyən eddici amillərdir.
Tüp mide ameliyatı (sleeve gastrektomi) sonrası mide böyüyür müdür?
Tüp mide ameliyatından sonra midenin bir qədər böyüməsi təbii bir prosesdir. Lakin midenin həcminin çox böyüməsi verilən kiloların yenidən alınmasına səbəb ola biləcəkdir. Xəstənin köhnə kilosuna qayıtması üçün midenin köhnə həcminə qayıtması zərurluh deyildir. Tüp mide ameliyatından sonra düzgün qida qaydalarına riayət edilməməsi və həyat şəklinin düzənlənməməsi midenin böyüməsinə zəmin hazırlayır. Ən vacib qida xətası isə qazlı içki tüketilməsi ilə bərk və maye qidaların eyni zamanda alınmasıdır.
Tüp mide ameliyatından sonra nə vaxt sport başlamaq olar?
Xəstə; bədən quruluşu, yandaş xəstəlikləri, yaşı və sport vərdişlərinə görə təxminən 1-1,5 ay sonra aktiv sport həyatına qayıda biləcəkdir. Sportda ömür boyu davam edəcək bir məhdudiyyət olmur. Sadəcə ameliyat sonrası erkən dövrədə ağır sport edilməsi tövsiyə olunmur. Bu məsələdə tez-tez fizik terapiya mütəxəssislərindən kömək alınır. Tüp mide ameliyat sonrası sport ediləcəksə sport məşqəçi və fizik terapiya mütəxəssisinə əsasən bəzi qaydalar qoyularaq edilə biləcəkdir.
Tüp mide ameliyatı ilə gastrik bypass (mide baypas) arasında fərq nədir?
Gastrik Bypass ameliyatında da tüp mide ameliyatında olduğu kimi mide həcmi kiçildilir. Lakin Gastrik Bypass ameliyatında mide ikiyə bölünüb bölünan bir hissə bağırsağın ortalarına bağlanır. Bu cərrahi əməllə yemək 12 barmaq bağırsağından keçmir. Tüp midədə isə yemeyin sindirim sistemində irəliləməsində bir dəyişiklik yoxdur. Kilo verməsi məsələsində həm tüp mide ameliyatı həm gastrik bypass ameliyatında uğurlu nəticələr alınır. Lakin Tip 2 şəkər xəstəliyi məsələsində gastrik bypass ameliyatı daha təsirlidir. Mide reflü problemi olan xəstələrdə mide bypass əməliyyatları daha gözəl nəticələr verir.
Tüp mide ameliyatından sonra iz qalır mı?
Tüp mide ameliyatlarında ümumiyyətlə qapalı yəni laparoskopik üsul istifadə olunur. Xəstənin durumundan asılı olaraq laparoskopik cərrahidə istifadə edilən dəlik sayı dəyişə biləcəkdir. Hər bir dəlik 1-1,5 sm. yaxında təşkil olunur və delikləri estetik üsullarla bağlanır. Tüp mide ameliyatından sonra çox kiçik bir iz qala biləcəkdir, lakin bu izlər estetik baxımdan problem yaratmaz.
Tüp mide ameliyatından sonra yenidən kilo alınır mı?
Tüp mide ameliyatından sonra yenidən kilo almaq mümkündür. Üstəlik ameliyat sonrası diqqətini yayan və yeni həyat tərzi qəbul etməyən xəstələr arasında kilo alımı çox çox rəvaj tapmışdır. İnsan vücudu özünü qorumaq istəyir. Özünü qorumaq istədiyi şeylərdən biri də acdan ölümdür. Zaten bu təbii refleksdən dolayı obezite xəstəliyi ortaya çıxır. Beyinimiz bədən depolarımızın dolu olmasını istəyir. Bu depolar da ümumiyyətlə yağdır. Vücuda depo edə biləcək çox miqdarda enerji verilən zaman yəni çox kalori ilə beslənnən zaman kilo alımı yaşanır. Tüp mide ameliyatı sonrası qida bu baxımdan çox vacibdir. Şokolad, dondurma, sütlaç kimi maye, az həcim işğal edib çox enerji içərən qidalardan uzaq duraraq qida qaydalarına riayət edilmiş halda geri kilo alımı yaşanmır.
Tüp mide ameliyatından sonra (sleeve gastrektomi) ayda neçə kilo verilməsi gözlənilir?
Tüp mide ameliyatından sonra verilən kilolar xəstədən asılı olaraq dəyişir. Ayda verilən kilo şəklində bir hədəf olmur. 1,45 metr boyunda 90 kq. ağırlığında bir qadın xəstə ilə 1,95 metr boyunda 220 kq ağırlığında kişi xəstənin eyni zaman ərzində verəcəyi kq fərqlidir.