Ürək kapağının təmiri, zədələnmiş və ya tam bağlanmayan ürək kapağının öz toxumasını qoruyan şəkildə təmir edilməsi əməliyyatıdır. Kapağın dəyişdirilməsi əvəzinə seçilir. Ürək funksiyaları qorunur və ömür boyu qan seyrəltici dərman istifadə etmə ehtiyacı ümumiyyətlə aradan qalxır.
✓Mitral kapak nədir?
Mitral kapak, ürəkdə sol atriumun (kulakçığın) və sol ventrikul (karıncığın) adı verilan iki bölüm arasındakı quruluşdur. Bu iki ürək boşluğunu bir-birindən ayıran mitral kapak bu boşluqlar arasındakı qan axışını tənzimləyir. Lazım olduqda bağlanıb, lazım olduqda açılmaqla bir kapak xidməti görür.
✓Mitral kapak tamiri nədir?
Mitral kapakda meydana çıxan yetərsizlik və darlıq kimi problemlərin, kapağı dəyişdirməməsi və kapak quruluşunu qorumuş halda həll edilməsi əməliyyatıdır. Bu müalicə metodunda xəstənin öz mitral kapağı yerində qalır və süni kapaklarla dəyişdirmə əməliyyatı aparılmaz. Tamirə görə kapakdakı xələllənmiş olan hissələr düzəldilir. Mitral kapak tamiri üçün müxtəlif metodlar mövcuddur.
✓Mitral kapak tamiri nə işə yarayır?
Mitral kapakdakı xələll kapağın özü qorunmaqla düzəldilir və xəstə öz mitral kapağı ilə yaşayır. Süni kapaklardan (mexaniki və ya toxuma kapaklarından) istifadə edilmədiyindən normal kapak funksiyalarının davam etməsi təmin edilir. Bunula birlikdə süni kapaklarında olan bəzi dezavantajlardan xəstə qorunmuş olur. Mürəkkəb bir quruluşu olan mitral kapağın tamir edilməsi, uzun müddətdə mitral kapağın və ürək funksiyalarının normal olduğu kimi davam etməsini mümkün edir.
✓Mitral kapak tamiri hansı xəstəliklərdə tətbiq edilir
Mitral kapak tamiri əməliyyatı ən sıx mitral kapak yetərsizliyində tətbiq edilir. Mitral kapağı təşkil edən quruluşlarda xələlllənmələr nəticəsində yetərsizlik inkişaf etmişsə, xələllənmiş olan toxuma tamir edilərək yetərsizlik düzəldilməyə çalışılır. Bu müalicə metodu bəzi mitral darlıq xəstələrində də tətbiq edilə bilər.
✓Mitral kapak tamiri ameliyatı necə aparılır?
Əsasən mitral kapakda funksiya itkisinə yol açan quruluşların düzəldildiyi ameliyatlardır. Bu ameliyatlarda ürək və ağciyər maşını istifadə edilir və ürək saxlanılır. Mitral kapağa çatılmaqla xələllənmiş hissələr çıxarılır və qalan toxumalar tikilir. Bunula birlikdə yeni iplikçiklər yarадılmaqla və ya yamalar ilə yapraçıqlar təmir edilərək lazım olan müdaxilələr aparılmış olur. Kapak ətrafına tez-tez bir halqa yerləşdirmə ilə ameliyat tamamlanır. Ameliyat zamanı aparılan tamirin uğurlu olub-olmadığı mütləq yoxlanılır. Tamirə kafi olmaz isə əlavə müdaxilələr aparıla biləcəyi və ya kapaq dəyişimi tələb ola biləcəyi üçün bu ameliyatlar normal ön tərəfdən aparılan kəsilər və ya yandan aparılan kiçik kəsilər ilə həyata keçirilə bilərlər.
✓Mitral kapak tamirinin üstünlükləri nələrdir?
-Mitral kapak tamirinin ən əhəmiyyətli üstünlüyü xəstənin öz kapak toxumasının mövcudluğunu davam etdirməsidir. Beləliklə normale ən yaxın kapak funksiyaları qorunur.
✓-Ameliyatdan sonra ilk 3-6 ay xaricində qan seyreltici istifadə edilməsinə ehtiyac duyulmur.
✓-Süni kapaklarla meydana çıxa biləcək problemlər (kapak ətrafında toxuma əmələ gəlməsi nəticəsində süni kapak funksiyalarında xələlllənmə, toxuma kapaklarında deformasyon riski kimi) və ya qan seyreltici dərmanların yol açacağı problemlərdən (dərmanın dozunun çatışmaması nəticəsində kapak üzərində laxta əmələ gəlməsi və ya dozun çox olması ilə ciddi qanaxmalar kimi) xəstələr qorunmuş olur.
✓-Xəstənin öz kapak toxuması qorunduğu üçün xəstə infeksiyalara qarşı süni kapaklara daha dayanıqlı olur.
✓-Aparılan tədqiqatlarda da ortaya qoyulduğu üzrə kapak tamiri ilə uzun müddətdə xəstələr daha çox fayda əldə edirlər.
✓Mitral kapak tamiri əməliyyatı kimlərə tətbiq edilir?
Hər xəstə mitral kapak tamiri üçün uyğun deyildir. Bəzi mitral kapaçıqlar tamir ediləcək qədər deformalaşmış ola bilərlər. Xüsusilə romatizmal kapak xəstəliyi olanların tamir nəticələri daha pis olduğu üçün bu tip xəstələrdə tamir şansı daha aşağıdır. Tez-tez irəli yaşlarda mitral kapağın dejenere olduğu hallar tamir üçün daha uyğun ola bilərlər. Hər xəstəni diqqətlə qiymətləndirmək lazımdır.
✓Ürək Kapak Tamiri Cərrahi Metodları
Kapak tamiri, adətən ürək kapak xəstəliyi olan xəstələrdə kapağın dəyişdirilməsi əvəzinə üstün tutulmuş bir seçimdir. Budur ən geniş yayılmış tamirləmə metodları:
✓Valvotomi: Darlıq olan kapaçıqları genişləndirmək üçün aparılan bir əməliyyatdır. Darlığa səbəb olan kapaçıqdakı yapışıqlıqları kəsərək aparılır. Xüsusilə mitral kapakda darlıq (mitral stenoz) hallarında tez-tez üstün tutulur.
✓Annuloplasti: Kapak halqasının genişlənməsi nəticəsində yetərsizlik inkişaf etmişsə, halqanı sıxlaşdırmaqla kapağın funksiyasını yenidən qazanmasına kömək edir. Bir cür halqa yerləşdirilir və kapaq düzgün bağlanacaq şəkildə yenidən formalandırılır.
✓Kordal Tamir: Mitral kapakda, yapraçıqların papillar adələyə/karıncıqlara bağlanmasını təmin edən korda quruluşları zamanla zəif düşə bilərlər, uzayla bilərlər və ya qopu bilərlər. Bu halda kordalar təmir edilir və ya yenidən yerləşdirilir.
✓Valvuloplasti: Kapaçığın yapraçıq quruluşunda genişlənmə, yırtılma, darlıq kimi hallar zamanı öz ürək zarından da istifadə edərək aparıla biləcək təmir növüdür.
✓Ürək Kapak Tamirinin Üstünlükləri
Ürək kapak tamirinin çoxlu üstünlükləri vardır. Bunların arasında təbii kapağın qorunması, daha aşağı infeksiya riski və adətən daha sürətli sağalma müddəti sayıla bilər. Bundan əlavə, təmir edilən kapaçıqların uzun müddətli uğuru adətən dəyişdirmə kapaçıqlara nisbətən daha yaxşıdır. Xüsusilə gənc və fəal xəstələr üçün tamirləmə əməliyyatı daha yaxşı bir seçim ola bilərlər.
✓Ürək Kapak Tamirinin Uzun Müddətli Nəticələri
Ürək kapak tamiri sonrası xəstələr adətən daha yaxşı bir yaşam keyfiyyətinə malikdirlər. Kapağın uğurlu bir şəkildə təmir edilməsi, ürək funksiyalarını əvvəlki vəziyyətinə qaytarır və ürək yetərsizliyi kimi ciddi ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
✓Aparılan araştırmalar, kapak tamiri sonrası xəstələrin 85%-nin 10 il ərzində ağırlaşmasız bir şəkildə yaşadığını göstərməktədir. Ancaq, bu nisbət xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti və ameliyatdan sonra yaşam tərzi dəyişikliklərinə uyğunlaşması ilə birbaşa əlaqəlidir.
Ürək kapağının təmiri sonrası iyilənmə prosesi xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, yaşı və aparılan əməliyyatın növünə görə dəyişir. Açıq ürək əməliyyatından sonra adətən 4-6 həftəlik bir iyilənmə prosesi lazımdır. Minimal invaziv prosedurlardan sonra bu müddət 2-4 həftə ola bilər.
Əməliyyat sonrası xəstə baxımında diqqət edilməli olan nöqtələr aşağıdakılardır:
İlaçlar: Həkimin tövsiyə etdiyi ilaçları mütəmadi istifadə etmək vacibdir. Bəzi xəstələrdə qısa bir müddət üçün qan seyrəltici ilaçlar istifadə edilə bilər.
Məşq və Fiziki Aktivite: Cərrahiyyətdən sonra yüngül məşqlərlə başlamaq olar. Ürəyin güclənməsi üçün mütəmadi gəzintilər tövsiyə olunur.
Diyet: Ürək sağlığını dəstəkləyən, az yağ və duz ehtiva edən bir diyet izlənməlidir.
Takip Nəzarətləri: Mütəmadi olaraq həkim nəzarətinə getmək, kapağın vəziyyətini və ürəyin performansını izləmək baxımından kritik əhəmiyyətə malikdir.
Mitral kapak tamiri üsulləri nələrdir?
Mitral kapak tamirinin müxtəlif üsulləri mövcuddur. Üsullərin hamısının əsasında mitral kapakda xərabçılığa yol açan struktur təmir edilməyə çalışılır. Mitral kapağı təşkil edən müxtəlif elementlər vardır. Mitral kapakda olan iki kiçik yapraqqçıq mövcuddur. Aparılan əməliyyatlarda ən çox bu yapraqqçıqlara müdaxilə edilir. Genişlənmiş hissələr kəsilərək təmir edilir və ya kiçilmişlərsə yamalar ilə yapraqqçıqlar genişləndirilir. Yapraqqçıqların altında olan iplikli strukturlarda qopma və ya uzanma meydana gəlmişsə yeni iplikciklər aparılır və ya bunlar təmir edilir. Bəzi xəstələrdə bu əməliyyatların hamısı aparılırken; bəzi xəstələrdə isə yalnız bir əməliyyat kafi ola biləcəkdir. Ümumiyyətlə hər təmir sonrası mitral kapak ətrafına halqa yerləşdirərək təmir tamamlanır.
Mitral kapak tamiri əməliyyatı nə qədər vaxt çəkir?
Aparılacaq əməliyyatlara və xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq aparılacaq əməliyyatın müddəti dəyişir. Ümumiyyətlə bu əməliyyatlar ortalama 3 saat qədər çəkir.
Mitral kapak xəstəliklərinin rast gəlinmə tezliyi nədir?
5 yaş üstündə təxminən faiz 10 xəstə qrupunda mitral kapak xəstəliyi rast gəlinir.
Mitral kapak tamiri əməliyyatında xəstə xəstəxanada neçə gün qalır?
Mitral kapak tamiri əməliyyatından sonra xəstəxanada ortalama 5 ilə 7 gün arasında davam edən yatış zəruridiur. Daha qısa ola biləcəyi kimi problemlər yaşanması halında daha çox müddətli yatış ehtiyacı da ortaya çıxa biləcəkdir.
Mitral kapak tamiri əməliyyatından sonra xəstə gündəlik həyatına nə vaxt qayıda biləcəkdir?
Bu müddət xəstədən xəstəyə dəyişməklə birlikdə tez-tez bir ay ərzində xəstələr gündəlik həyatlarına qayıda biləcəkdir. Bu müddət olduqca dəyişkəndir.
Mitral kapak tamiri əməliyyatı etibarlı bir əməliyyat mıdır?
Bəli, mitral kapak tamiri əməliyyatı etibarlı bir əməliyyatdır. Hər əməliyyatın müəyyən bir riski mövcuddur, heç bir əməliyyatda sıfır riskdən söhbət edilə bilməz. Mitral kapak tamiri üçün də riski yoxdur demək yanlışdır lakin çox aşağı risklərlə bu əməliyyatlar aparıla biləcəkdir. Əksinə mitral kapak əməliyyatı olması lazım olan xəstələr əməliyyat olmazlarsa və ya əməliyyatı gəcikirlərsə aldıqları risk dərəcəsi daha çox artmaktadır.
Mitral kapak tamiri ilə mitral kapak dəyişdirilməsi əməliyyatları arasındakı fərqlər nələrdir?
Ən əsas fərq tamiri aparılan xəstələrdə xəstənin öz kapak toxumasının qorunmasıdır. Mitral kapak dəyişdirilməsə yerinə süni kapaklar yerləşdirilir. Bu süni kapaklar normal kapak toxumasından fərqli strukturlardır və normal olmayan bir struktur yerləşdirilmiş olur. Tamiri aparılan xəstələrdə normalə ən yaxın struktur qoruna çalışılır.
