اسکولیوز، بیماری متشخص به انحنای ستون فقرات به سمت راست یا چپ، امروزه یک مشکل ارتوپدی رایج است. به دلیل محدودیت توانایی حرکت و علائم مختلف این بیماری، افراد ممکن است در زندگی روزمره خود با مشکلات مواجه شوند. درمان این بیماری که درجه انحنای آن متغیر است، بر اساس این درجه و علائم آن برنامهریزی میشود. انحنای ستون فقرات که احتمال خوددرمانی آن بسیار کم است، میتواند از طریق فیزیوتراپی، تمرینات اسکولیوز و مداخلات جراحی درمان شود.
✓اسکولیوز (انحنای ستون فقرات) چیست؟
تغییرات شکلی و انحنای کناری که در ناحیه کمر و قفسه سینه ستون فقرات دیده میشود، پاسخ سؤال «اسکولیوز چیست» است. انحنای ستون فقرات که یک اختلال ارتوپدی است، میتواند به تنهایی ایجاد شود یا همراه با کیفوز یا آرکیبوش دیده شود. اگرچه علل اسکولیوز کاملاً معلوم نیستند، اما میتواند در نتیجه اختلالاتی مانند فلج مغزی بوجود آید. با این حال، کمبود ویتامین، دیابت، آسیبهای ستون فقرات، عفونتها و عوامل ژنتیکی میتوانند باعث اسکولیوز مادرزادی یا کسبشده شوند.
✓شروع اسکولیوز
شروع اسکولیوز میتواند در هر نقطهای از ستون فقرات باشد. اسکولیوزی که در بدو تولد یا بعداً ایجاد میشود، میتواند افراد هر سنی را تحت تأثیر قرار دهد؛ با این حال، معمولاً در دوران نوجوانی ظاهر میشود. علائمی مانند برآمدگیهای پشتی، وضعیت نامتقارن شانهها و باسن در درک اولیه اسکولیوز موثر است.
✓علائم بیماری اسکولیوز
خم شدن ستون فقرات به سمت راست یا چپ،
خم قابلرؤیت در ستون فقرات،
عدم تقارن در شانه و باسن،
مشکل در دایستادن راست،
تنگی نفس،
مسائل در راه رفتن،
درد پشت، کمر و شانه،
عدم تناسب صحیح لباس با بدن.
✓تشخیص اسکولیوز
اسکولیوزی که در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمان بسیار نتایج مثبتتری میدهد. به این منظور، بویژه در کودکان دوران نوجوانی از طریق غربالگری مدرسه، فرصتی برای مداخله در اسکولیوز بدون نیاز به جراحی ایجاد میشود.
در بزرگسالان، برای تشخیص اسکولیوز نیاز به معاینه فیزیکی است. در حین معاینه، برای دیدن انحنا، از بیماران خواسته میشود که خود را به جلو خم کنند. همچنین، انحنا هنگام ایستادن بیمار نیز با چشم دیده میشود.
✓در تشخیص اسکولیوز علاوه بر یافتههای معاینه، از روشهای تصویربرداری نیز استفاده میشود. بر اساس نتایج رادیوگرافی اسکولیوز که بیماران با خم شدن به جلو، کنار یا عقب انجام میدهند، درجه تعیین میشود. علاوه بر رادیوگرافی، تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) و توموگرافی کامپیوتری (CT) نیز در تشخیص استفاده میشود. در بیمارانی که دردی در پای و منطقه پشت و مسائل رودهای دارند، معمولاً از MRI استفاده میشود. با این حال، در اسکولیوزی که انحنای بیشتر از 40 درجه وجود دارد، برای دیدن بهتر استخوان و ستون فقرات، توموگرافی کامپیوتری درخواست میشود.
✓اسکولیوز در نوزادان چگونه درک میشود؟
اگرچه اسکولیوز معمولاً در دوران نوجوانی دیده میشود، اما میتواند در نوزادان نیز ایجاد شود. به همین دلیل بسیاری از افراد کنجکاو هستند که اسکولیوز در نوزادان چگونه بوجود میآید. اسکولیوز مادرزادی که به عنوان اسکولیوز کونژنیتال نیز شناخته میشود، پیشرونده است، بنابراین تشخیص زودرس اهمیت زیادی دارد. علائمی مانند برآمدگیهای غیرمعمول در پشت، تغییرات رنگ پوست و کیسهای مویهای در منطقه پشت دیده میشود. همچنین روشهای تصویربرداری، بهویژه رادیوگرافی، در تشخیص اسکولیوز در نوزادان استفاده میشود.
✓درجات اسکولیوز
انحنای ستون فقرات به درجات اندازهگیری میشود. برای اینکه یک اختلال اسکولیوز نامگذاری شود، انحنا باید 10 درجه یا بیشتر باشد. انحنایی که 10 درجه اسکولیوز یا کمتر است، اسکولیوز نیست بلکه عدم تقارن نخاعی است.
درجات اسکولیوز به سه دسته خفیف، متوسط و شدید تقسیم میشود. اسکولیوز خفیف، انحنایی کمتر از 20 درجه است. تصویر اسکولیوز 20 درجه معمولاً نشان میدهد که درمانی لازم نیست. با این حال، برای فهم اینکه آیا افزایشی در انحنا وجود دارد، بیماران باید بطور منظم تحت کنترل قرار گیرند.
انحنایی بین 20 تا 40 درجه به عنوان اسکولیوز درجه متوسط نامگذاری میشود. تصویر اسکولیوز 20 یا 30 درجهای که معمولاً بین 10 تا 15 سال تشخیص داده میشود، با کرست و فیزیوتراپی بهبود مییابد.
✓در اسکولیوز شدید، انحنا بیش از 40 درجه است. انحنایی در تصویر اسکولیوز 40 درجه و بالاتر علائم شدید نشان میدهد، بنابراین بیشتر بیماران با جراحی درمان میشوند.
✓درجه اسکولیوز چگونه محاسبه میشود؟
درجهبندی اسکولیوز با روشهای تصویربرداری انجام میشود. توموگرافی کامپیوتری، رادیوگرافی و MRI روشهایی هستند که در محاسبات درجات استفاده میشوند.
✓اسکولیوز کی پیشرفت خود را متوقف میکند؟
بسیاری از افرادی که دارای انحنای ستون فقرات هستند، تحقیق میکنند که آیا اسکولیوز پیشرفت میکند. اگرچه اسکولیوز اختلالی است که قابل پیشگیری نیست، اما پیشرفت این بیماری میتواند با روشهای درمانی مختلف و با گذشت زمان متوقف شود. اینکه اسکولیوز تا چه سنی پیشرفت میکند نیز یکی از نکات مورد تحقیق است. به طور کلی، اسکولیوزی که در سنین کم ایجاد میشود و تا پایان دوران نوجوانی پیشرفت میکند، در بزرگسالی یا کاملاً متوقف میشود یا بسیار کند میشود.
✓کارهایی که بیماران اسکولیوز نباید انجام دهند
در نتیجه انواع اسکولیوز و انحنای ستون فقرات، بیماران باید از برخی فعالیتها دوری کنند. بهویژه بزرگسالانی که از اسکولیوز رنج میبرند، با توجه به نکات مذکور میتوانند فرآیند درمانی موفقتری را تجربه کنند.
✓اگرچه ورزش منظم به تمام بیماران اسکولیوز توصیه میشود، اما افراد در ابتدا باید از انجام ورزش بسیار سنگین اجتناب کنند. ورزشهایی که عضلات پشت را تقویت میکنند و کمک میکنند که درد کاهش یابد، توانایی حرکت افراد را نیز افزایش میدهند. بهویژه شنا، یوگا و پیلاتس در درمان اسکولیوز موثر تلقی میشوند. دوری از فعالیتهای ورزشی طاقتفرسا مانند دویدن مسافتهای طولانی که میتواند فشار ایجاد کند برای ستون فقرات یا سوار شدن بر اسب مفید است. بهویژه افرادی که تحت جراحی اسکولیوز قرار گرفتهاند، باید از ورزشهای تماسی زیاد که میتواند آسیب ایجاد کند، دوری کنند.
✓بیماران اسکولیوز میتوانند با تغییراتی که در زندگی روزمره خود ایجاد میکنند، از افزایش انحنا جلوگیری کنند. بهویژه کار در میز برای مدت زمان بسیار طولانی یکی از حرکتهایی است که باید از آن دوری کرد. با این حال، برای اینکه درد کمر و پشت افزایش نیابد، نباید به حالت شکمخوابی خفت. استفاده از تعداد زیادی بالش هنگام خواب نیز توصیه نمیشود.
✓درمان اسکولیوز
درمان اسکولیوز بر اساس سن بیماران، درجه و محل انحنا، شدت درد در بزرگسالان، یافتههای معاینه فیزیکی و روشهای تصویربرداری، و افزایشی که به مرور زمان در درجه انحنا دیده میشود، برنامهریزی و شخصیسازی میشود. تشخیص زودرس که از طریق رادیوگرافی و معاینه اسکولیوز انجام میشود، موفقیت درمان اسکولیوز را تا حد زیادی افزایش میدهد.
در درمان اسکولیوز از مراقبت، درمان با کرست، فیزیوتراپی و جراحی استفاده میشود. مراقبت که نخستین گزینه درمانی است، معمولاً در انحنایی کمتر از 20 درجه اعمال میشود و میزان افزایش انحنا را به مرور زمان نشان میدهد. درمان فیزیوتراپی اسکولیوز و جراحی بهویژه برای بزرگسالان و موارد شدیدتر مناسب هستند. با این حال، درمان اسکولیوز در کودکان و بزرگسالان معمولاً آخرین راهحل جراحی است.
✓جراحی اسکولیوز
در مواردی که پیشرفت انحنا با روشهای غیر جراحی متوقف نشود و علائم ادامه داشته باشد، جراحی اسکولیوز انجام میشود. به همین دلیل، افرادی که دارای انحنای ستون فقرات در سطح بالایی هستند، تحقیق میکنند که جراحی اسکولیوز چیست. افرادی که از دردهای شدید، مسائل در عملکرد روده و ضعف عضلات شکایت دارند، برای آنها جراحی روش درمانی صحیح است.
✓در بزرگسالانی که توسعهشان کامل شده است، معمولاً عملهای تثبیت کننده ستون فقرات انجام میشود. فیوژن نخاعی؛ فرآیندی است که در آن استخوانهای گرفتهشده از بخشی از بدن بیماران همراه با میلههای فلزی، سیمها و پیچها برای اصلاح انحنای ستون فقرات استفاده میشوند. بهویژه در کودکان کوچکی که کمتر از 10 سال دارند، جراحی فیوژن توصیه نمیشود. در این کودکان، برای متوقف کردن انحنا، از میلههای تولیدشده خاص استفاده میشود. این جراحی که توسعه ریه را به صورت منفی تحت تأثیر قرار نمیدهد، با رشد کودکان تکرار میشود و میلهها طولانیتر میشوند.
✓روند بهبودی بعد از جراحی اسکولیوز نسبت به سایر عملها مدت زمان طولانیتری میبرد. بیمارانی که در هفته اول تحت نظارت قرار میگیرند، میتوانند در مدت یک ماه به زندگی روزمره خود بازگردند و از ماه سوم به بعد میتوانند در فعالیتهای ورزشی شرکت کنند.
۲۴ ساعت اول
مراقبت در بخش مراقبتهای ویژه یا واحد نظارت نزدیک، کنترل درد و ارزیابی نورولوژیکی.
روز ۱-۲
ایستادن با همراهی فیزیوتراپیست و شروع پیادهروی در فواصل کوتاه.
روز ۳-۷
افزایش فاصله پیادهروی، آموزش حرکات روزمره و برنامهریزی برای ترخیص.
هفته ۲-۶
افزایش تدریجی فعالیت در منزل؛ خم شدن رو به جلو، بلند کردن اشیاء سنگین و چرخش تنه محدود میشود.
ماه ۳-۶
استخوانبندی (فیوژن) ادامه دارد؛ نظارت با عکسهای کنترلی انجام میشود.
ماه ۶-۱۲
فیوژن کامل میشود، بازگشت به بیشتر فعالیتها از جمله ورزشهای تماسی با تایید پزشک.
جراحی اسکولیوز چقدر طول میکشد؟
بسته به درجه انحنا و تعداد سطحهایی که ثابت میشوند، معمولاً 4-8 ساعت طول میکشد.
آیا تمام موارد اسکولیوز نیاز به جراحی دارند؟
خیر. در انحناهای کمدرجه، پیگیری و ورزش کافی است، در سطح متوسط درمان با کرسه استفاده میشود. جراحی معمولاً در انحناهای پیشرفتهای که بهپیش میروند مطرح میشود.
آیا قد بعد از جراحی بلندتر میشود؟
از آنجایی که انحنا اصلاح میشود، در اکثر بیماران افزایش قدی تا چند سانتیمتر مشاهده میشود.
آیا ستون فقرات کاملاً بیحرکت میماند؟
تنها سطحهای ثابتشده بیحرکت میشوند. هنگامی که سطحهای کمر پایینی محفوظ باشند، محدودیت نمایانی در زندگی روزمره احساس نمیشود.
چه زمانی میتوانم به ورزش بازگردم؟
به پیادهروی و شنا میتوان در چند ماه، به ورزشهای تماسی معمولاً 6-12 ماه بعد با تایید پزشک بازگشت.
من از خارج میآیم، چند روز باید بمانم؟
برای تکمیل تمام کنترلهای بعد از جراحی، برنامهای حداقل 12-14 روزه باید برنامهریزی شود. پرواز بازگشت با تایید پزشک تعیین میشود.