Süni mayalanma (IVF)

Süni mayalanma (IVF) tedavisi yumurtalıkların döllenmesine göre klasik Süni mayalanma (IVF) (IVF) ya da mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemleriyle uygulanmaktadır. Sıklıkla tercih edilen IVF yöntemi genellikle sperm sayısı və kalitesində sorun görülmediyi durumlarda tercih edilməktə və sperm döllüməyi özü həyata keçirməktədir. ICIS yöntemində isə yumurta enjeksiyona hazır halə gətirilməktə və spermler tək yumurtanın içinə yerləşdirilməktədir.

Süni mayalanma (IVF) tedavisinin uygulanması üçün doğum kontrol yöntemləri istifadə edilməyən ən az 1 il boyunca cinsi əlaqəyə girmək və bu müddət ərzində hamiləliyin görülməməsi gərəkməktədir. Bu vəziyyət, eynilə infertilite (kısırlıq) olaraq da adlandırılır. Bu müddət ərzində hamiləliyin olmaması halında Süni mayalanma (IVF) tedavisi uygulanmaktadır.

Adet döneminin 3. günü edilən testlərlə yumurtalıq funksiyaları uyğun bulunan qadınlarda 45 yaşa qədər Süni mayalanma (IVF) tedavisi uygulanmaktadır. Eynilə genetik tanı yöntəmiylə embriyoların uyğun olub-olmamasına da baxılmaktadır. Bununla birlikdə, 40 yaşın üzərindəki qadınlarda bu yöntemin uğurlu olma ehtimalı gənc qadınlara nisbətən daha aşağıdır. Qadınlarda, xüsusilə 35 yaşında sonra yumurta sayısında və kalitəsində düşüş görülməsi də uğur şansını təsir etməktədir.

Süni mayalanma (IVF) (IVF) tedavisi zamanı bəzi hallarda embriyoq yaranssa da hamiləlik həyata keçməmektədir. Bu vəziyyətə adətən embriyonun rahimə yapışma mərhələsində yaranmış sorunlar səbəb olmaktadır. Dəstəkli yuvalama yöntəmi; müəyyən bir ölçüyə çatmış embriyonun özünü əhatə edən zardan (zona pellucida) qurtulub endometrium toxumalarına yapışmasını təmin etməktədir. Kimyəvi yöntemlərləsə ya da lazer texnologiyasiylə zarda dəlik açılıb embriyonun bu zarı cırması məqsədiylə aparılmaktadır. Bu əməliyyat zamanı embriyoq sabitlənməktə lakin embriyoya heç bir zərər verilməmektədir.

İntrauterin İnseminasyon (IUI) olaraq da bilinən aşılama; qadınların ovulyasiyası ya da ovulyasiyaya yaxın dövrələrində sperm hüceyrəsinin yumurtanın içinə yerləşdirilməsidir. Aşılama; səbəbi açıqlanmayan infertilitədə və erkən mərhələ endometriozisi və vajinismus xəstələrinə uygulanmaktadır. Bununla birlikdə spermin rahim ağzından keçişinin mənələndiyi və erkən boşalma ya da sərtləşmə sorunu görülməsi kimi hallar zamanı da aşılama uyğundur.

Bəzi hallarda Süni mayalanma (IVF) tedavisi uygulanmadan əvvəl aşılama yöntəmi tercih edilməktədir. Xüsusilə kısırlıq olaraq da bilinən infertilitədə uyğun tedavi yöntemlərinin başında aşılama gəlməktədir. Aşılamanın uygulanabilməsi üçün isə erkəklərdə açıqlanmayan kısırlığın yanı sıra qadınlarda da fallop borularının birinin açıq olması və ilərisi dərəcə endometrioz (şokolad kisti kimi) xəstəliyinin görülməməsi gərəkməktədir. Erkəklərdə eynilə sperm sayısının və kalitəsinin də çox aşağı olmaması gərəkməktədir.

Klasik Süni mayalanma (IVF) yöntəmi olan IVF'də sperm və yumurtalar yan-yana gətirilməktə və spermlərın yumurtanı döllüməsi gözlənməktədir. İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) olaraq da bilinən mikroenjeksiyon yöntemində isə şüşə bir iğnənin içinə alınan sperm hüceyrəsi birbaşa yumurta içinə enjektə edilməktə və döllürmə təmin edilməktədir. Mikroenjeksiyon tətbiqləri sperm sayısının natamam qalması zamanı, hərəkətliliyinin normalın altında olması zamanı və hüceyrələrin yumurtanı döllüyə biləməməsi halında aparılmaktadır.

Klasik Süni mayalanma (IVF) tedavisində daha çox yumurta və embriyoq əldə etmək məqsədiylə hormon məzmunlu iğnə tedavisi uygulanmaktadır. Bununla birlikdə, bəzi qadınların yumurtalıq fasilyəti çox yumurta əldə edilməsi üçün kafi deyildir. Yumurtalıq sayısının az olduğu və hormon iğnələriylə uğur şansının aşağı olduğu hallar zamanı qadınların adet döngülərinəin təqib edildiyi ilaçsız tedavi yöntəmi tercih edilməktədir. Yumurta sayı əvəzinə yumurta kalitəsinə diqqət yetirən bu yöntemində qadınlara ya heç ilaç tətbiq edilməməktə ya da çox aşağı dozda hormon verilməktədir. Proseslərin davamı klasik IVF ilə oxşardır; təbii yumurtalanma prosesi təqib edilib uyğun ölçüyə çatmış yumurta iğnə ilə toplanmaktadır. Döllürmənin ardından embriyoq rahimə yerləşdirilməktədir.

Yumurta gəncləndirilməsi olaraq da bilinən PRP, yeni sayıla biləcək yöntemlərdin biridir. Trombositdən zənginləşdirilmiş plazma mənasına gələn PRP (Platelet Rich Plasma) şəxslərin özlərinin qanlarından əldə edilməktə və heç bir əlavə maddə ehtiva etməməktədir. Xüsusilə müxtəlif səbəblərə bağlı olaraq hamiləlik şansının aşağı olduğu hallarda PRP yöntemindən faydalanılmaktadır. Trombositdən zəngin plazma qadınların yumurtalıqlarına tətbiq edilməktə və kök hüceyrələri aktivləşdirməktədir. Ağrılı bir əməliyyat olması səbəbiylə adətən anestezi altında həyata keçirilən əməliyyatda iğnə vasitəsiylə rahim ağzından içəri girilməktə və yumurtalıqlara PRP Inyeksiyonu aparılmaktadır. Bu sayədə yumurtalıq funksiyalarında artım əldə edilməsi məqsədiylə aparılmaktadır. Yumurtalıq rezervi aşağı olan ilərisi yaşda olan qadınlar və erkən menopoza daxil olan şəxslərdə PRP tətbiqləri hamiləlik şansını yüksəltməktədir.

Döllürmənin həyata keçməsi və keyfiyyətli embriyoq əldə edilməsində yumurtalar qədər spermlər də böyük əhəmiyyət daşımaktadır. Bu məqsəddə, sperm əldə etmə mərhələləri də Süni mayalanma (IVF) tedavisinin əhəmiyyətli mərhələlərindən biridir.

Türkiyə'də 2026 ili vəziyyətinə görə standart Süni mayalanma (IVF) tedavisi (klasik IVF/ICSI) ortalama 2500 avro ilə 4000 avro arasında dəyişməktədir. Bu qiymətə hastanın yaşına və yumurta rezervinə bağlı olaraq dəyişən 750-1250 avro civarındaki hormon dərmanları ilə PGT (genetik sift) və ya embriyoq dondurma kimi əlavə laboratoriya əməliyyatları adətən daxil deyildir.
Mikro-TESE (cərrahi sperm axtarışı), embriyoq dondurma, PGT (preimplantasyon genetik sifti) və xüsusi inkübasyon sistemləri xərci artırır.

Türkiyə'də yumurta, sperm və ya embriyoq donasiyonu (bağışı) istifadə edərək Süni mayalanma (IVF) tedavisi etmək qanuni olaraq kəsinliklərlə qadağandır.