Экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ)

Экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) емі ов яғни ұмайтын ағзалардың ұрықталуына қарай классикалық экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) немесе микроинъекция (ICSI) әдістерімен қолданылады. Жиі таңдалатын ЭКҰ әдісі әдетте сперманың саны және сапасында мәселе көрінбеген жағдайларда таңдалады және сперма өз бетінше ұрықтауды жүзеге асырады. ICSI әдісінде ұмайтын өзінен инъекция кезінде дайындалады және спермалар бір ұмайтындының ішіне орналастырылады.

Экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) емін қолдану үшін туу реттеу әдістерін пайдаланбай кемінде 1 жыл бойы жыныстық қатынастарға түсу және осы уақыт ішінде жүберіліктің болмауы қажет. Бұл жағдай сонымен қатар бедеулік деп те аталады. Осы уақыт ішінде жүберіліктің болмау жағдайында экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) емі қолданылады.

Ай арасының 3-інші күні жүргізілген тестілерімен ұмайтын ағзалардың функциялары лайық табылған әйелдерге 45 жасына дейін экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) емі қолданылады. Сонымен қатар генетикалық диагностика әдісімен эмбрионалардың лайық болып-болмағына да қарама-қарасы жүргізіледі. Барлығына қарамастан, 40 жасын асқан әйелдерде осы әдістің сәтті болу ықтималдығы жас әйелдерге қарағанда төмен. Әйелдерде, әсіресе 35 жасынан кейін ұмайтын саны мен сапасында түспеу де сәттіліктің мүмкіндігін өндіктен өткермектеді.

Экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) емі кезінде кейбір жағдайларда эмбрион құрылса да жүберіліктіктіңіклік орын алмайды. Бұл жағдайға әдетте эмбрионның раймеге ілінуі кезеңінде орын алатын мәселелер себеп болады. Қолдау арқылы ую әдісі; белгілі бір өлшемге жеткен эмбрионның өзін қоршап тұрған қабықтан (zona pellucida) құтыла отырып эндометрий ұлағатына ілінуін қамтамасыз етеді. Химиялық әдістермен немесе лазерлік технологиямен қабықта тесік ашылып эмбрион осы қабықты жарумасы мақсатталады. Бұл ауыстыру кезінде эмбрион бекітіледі бірақ эмбрионға ешқандай зиян келтіріледі.

Ішінара құмарыл құюлаудыдың ету (IUI) деген де аталатын ебену; әйелдердің овуляциясы немесе овуляцияға жақын кезеңдерінде сперма ұятының ұмайтындының ішіне орналастырылуы. Ебену; себебі түсіндіріліспеген бедеулік пен ерте кезең эндометриоз және вагинизм ауруының босқындарына қолданылады. Барлығына қарамастан сперманың ән ауызынан өтуінің кеңсеген болуын және ерте бос болу немесе береку мәселесі көрінсе де ебену қолайлы.

Кейбір жағдайларда экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКҰ) емі қолданылмастан бұрын ебену әдісі таңдалады. Әсіресе бедеулік деп те аталатын бедеулік ісінде қолайлы ем әдістерінің бастамасында ебену келмектеді. Ебенудің қолданылуы үшін ерлерде түсіндіріліспеген бедеулік сияқты әйелдерде де фаллоп түтіктерінің біреуінің ашық болуы және озық деңгейде эндометриоз (шоколадты кист сияқты) ауруының көрінбеуі қажет. Ерлерде сонымен қатар сперма санының және сапасының да өте төмен болмауы қажет.

Классикалық экстракорпоралды ұрықтандыру әдісі болып табылатын ЭКҰ-де сперма мен ұмайтындылар қатар әкеліне отырып спермалардың ұмайтындыны ұрықтауын күте қойады. Интраситоплазмалық сперма инъекциясы (ICSI) деген де аталатын микроинъекция әдісінде шыны ине ішіне алынған сперма ұяты тікелей ұмайтындының ішіне инъекция арқылы енгізіліп ұрықтау қамтамасыз етіліңіз. Микроинъекция қолданулары сперма саны жеткіліксіз болғанда, қозғалымдылығы қалыптың астында болғанда және ұятының ұмайтындыны ұрықтай алмағанда жүргізіліңіз.

Классикалық экстракорпоралды ұрықтандыру емінде көбірек ұмайтын мен эмбрион алу мақсатында гормон құрамының иніктігі емін қолдану. Барлығына қарамастан, кейбір әйелдердің ұмайтын ағзасының сыйымдылығы өте көп ұмайтын алу үшін жеткілік емес. Ұмайтын санының аз болуы және гормон индіктігімен сәттіліктің мүмкіндігі төмен болғанда әйелдердің ай арасы циклінің талданғаны дәрісіз ем әдісі таңдалады. Ұмайтын саны орнына ұмайтын сапасына назар аударатын осы әдісінде әйелдерге әмес дәрі қолданылмай немесе өте төмен дозада гормон беріліңіз. Ауыстыруларының жалғалануы классикалық ЭКҰ-мен ұқсас; табиғи ұмайтындарлау процесі талданып қолайлы өлшемге жеткен ұмайтын иненімізге жинақталады. Ұрықтауынан соң эмбрион райметіне орналастырылады.

Ұмайтын жастарту деген де аталатын PRP Инъекциясы, жаңа деп айта болатын әдістердің бірі болып табылады. Тромбоциттен байлана пішіндігі плазма мағынасын берді PRP (Platelet Rich Plasma) адамдардың өз қанынан алынады және ешқандай құрамдық бөлік болмайды. Әсіресе әртүрлі себептерге байланысты жүберіліктіктіңіклік мүмкіндігінің төмен болғанда PRP әдісінен пайдаланады. Тромбоциттен байлана пішіндігі плазма әйелдердің ұмайтын ағзаларына қолданылады және түптік ұятасын белсенді етіңіз. Ауру болу сықтығына байланысты әдетте анестезия қылғанда жүргізіліп ине арқылы вагинадан ішіне түседі және ұмайтын ағзаларына PRP Інъекциясы жүргізіліңіз. Осы арқылы ұмайтын ағзасы функциялары өсімін өндіктен пайдалану мақсатталады. Ұмайтын резервінің төмен болуы озық жастағы әйелдер мен ерте менопауза кірген адамдарда PRP қолданулары жүберіліктіктіңіклік мүмкіндігін түсінеді.

Ұрықтау орындалуы және сапалы эмбрион алу ұмайтындар сияқты спермалар өте маңыздылық болып табылады. Осы мағынада, сперма алу кезеңдері де экстракорпоралды ұрықтандыру емінің маңызды кезеңдерінің бірі.

Түркіяде 2026 жылына дейін стандартты экстракорпоралды ұрықтандыру ем (классикалық ЭКҰ/ICSI) орта есеге 2500 евро мен 4000 евро аралығында өзгереді. Бұл ақылмен ауыстырудың яшына және ұмайтын резервіне байланысты өзгереді 750-1250 евро айналасындағы гормон дәрістері мен PGT (генетикалық сүзіңіз) немесе эмбрион аярту сияқты қосымша зертханалық ауыстыруларының әдетте ұтылмайды.

Түркіяде ұмайтын, сперма немесе эмбрион донациясы (сыйақысы) пайдаланып экстракорпоралды ұрықтандыру емі жүргізу құқықтық ретінде анықтай құрылмайды.