Tendon Tamirlash - bu kaslarni suyakka bog'laydigan va bizga harakat qilish imkoniyatini beradigan tolali to'qimaların (tendonlarning) yirtilishi yoki uzilishi holatida, ushbu tuzilmalarni eski vazifasiga qaytarish uchun amalga oshirilgan jarrohlik davodir.
✓Tendon Yaralanması Nedir?
Tendon yaralanması funktsiyani yo'qotishiga olib kelsa, jarrohlik yo'li bilan davolanadi. Tendonlar jismdagi mushaklarni suyakka bog'laydigan bog' to'qimasidir.
✓Ligamentlar suyakdan suyakka qo'shilinsa, tendonlar mushakdan suyakka cho'ziladi va kuch uzatishini ta'minlaydi. Bu tendonlar o'tkir jarohiy yaralanish yoki degenerativ asos bilan kopishiga bog'liq holda funktsiyani yo'qotadi.
✓Tendon Hasarı Qanday Kelib Chiqadi?
Haddan ziyada foydalanish
✓Yoshga chiqishi bilan to'qimada yuzaga keladigan degeneratsiya
✓Ish faoliyatidagi jarohat (ayniqsa og'ir sanoat ishchilari orasida)
✓Sportchi travmalari
✓Yo'l-transport hodisalari (suyak sinishi bilan birgalikda)
✓Duvol qo'lpog'iga mushtni urish (oldinga qarab qo'l, bilak, kaf va barmoqlarning fleksor tendonlari zarar ko'rishi mumkin), pichog' kesigi, o'q o'choqlari yaralanishi kabi norozilik holatlar
✓Tendon Yaralanmalarining Belgilari Qanday?
Jismning qaysi qismidagi tendon zarar ko'rganiga bog'liq holda tegishli nuqtada turli shikoyatlar bo'ladi. Bular qanday?
✓Og'riq va ishlatilishiga bog'liq holda tegishli qismda og'riqning ko'payishi
✓Qat'iylik (kechasi va/yoki uyquwdan turgan vaqtida ko'proq bo'ladi)
✓Kuch yo'qotilishi
✓Tendondan noaniq kelib chiqqan chrisquron hissi
✓Tegishli bugindan bukilish harakatini bajara olmaslik
✓Tendon Yaralanması Qanday Tanilangan?
Fizik muayene va bemorning tarix tendon yaralanmalarining tashxisini qo'yishda juda muhimdir. Aniq tashxis va yaralanmaning shiddatini ko'rish uchun rentgen, ultrason yoki MR skanerlashga murojaat qilish kerak.
✓Tendon Yaralanmalari Qanday Davolanadi?
Istiqomat va Sodda Amaliyotlar: Tendon yaralanması engil darajadagi bo'lsa, dam olish va faoliyatdan saqlanish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, muayyan oraliqlar bilan sovuq qo'llash kerak. Og'riq uchun esa og'riq-zasuv dori-darmoniga murojaat qilinadi. Mashq va cho'zilish harakatlari bilan muammo hal qilinishga uriniladi.
✓Fizik Terapiya: Tendon yaralanması ko'proq shiddatli bo'lsa yoki yuqoridagi tavsiyalar bemorga foyda keltirmagan bo'lsa, fizik terapiya qo'llanilishi baholaniadi. Bemorga shapka yoki gips qo'llanilishi mumkin.
✓Jarrohlik: Ba'zi tendon yaralanmalarining jarrohlik davolash talab qilinadi.
✓Masalan, fleksor tendonlar, akhill tendonu kabi tendonlarda yuzaga keladigan chuqur yaralanmalarda jarrohlik usulga murojaat qilinadi. Tendon yaralanmalari ameliyotlari odatda yaralanmadan keyin birinchi bir hafta ichida o'tkazilish kerak. Ameliyotda yaralangan tendon ta'minlanib, eski holatiga qaytariladi. Ameliyotdan keyin bemorning o'rtacha 6 hafta dam olishi kerak. Shu tarzda to'liq tuzalanish erishiladi. Ameliyot va dam olish davri tugagach, fizik terapiya bilan bemorning tuzalanish jarayoni tugallaniadi.
✓Tendon Ameliyoti Qanday Amalga Oshiriladi?
Tendon ameliyotida qo'llaniladigan jarrohlik usullari bemorning holatiga qarab o'zgarishi mumkin. Biroq umumiy holda ameliyot quyidagi qadamlar bilan o'tkaziladi:
✓Baholash va Tashxis: Ameliyot oldidan keng qamrovli baholash va tashxis muhimdir. Bunda odatda kasallikning tarix, fizik muayene va zararning kattaligini baholash uchun surat olish ishlari (masalan, MRI) kiradi.
✓Anesteziya: Tendon jarrohligining turlanishi va bemorning sog'lig'i holatiga bog'liq holda lokal, mintaqaviy yoki umumiy anesteziya ostida amalga oshirilishi mumkin.
✓Kesish: Zararlanmish tendonga etib borish uchun jarrohlik kesik qilinadi. Kesikni hajmi va o'rni, ishlatiladigan maxsus tendon va jarrohlik texnikalaridan bog'liqdir.
✓Tendonni Bilakdan Chiqarish: Kesik qilinganidan keyin jarroh, zararlanmish tendonni va atrofdagi to'qimalarni ehtiyotkorlik bilan ochadi. Ba'zi hollarda jarroh tendonni to'g'ri erisha olishi uchun boshqa tuzilmalar yoki mushaklarni harakat ettirishlari kerak bo'lishi mumkin.
✓Tendonni Ta'minlash yoki Qayta Qurish: Jarroh keyin zararlanmish tendon bilan shug'ullanadi. Yaralanmaning shiddatiga bog'liq holda turli usullar mavjud:
✓Tendon Ta'minlash: Tendon qisman yirtilgan bo'lsa, jarroh yirtilgan uchlarini birgalikda olib tikishi mumkin.
✓Tendon Graftı: To'liq yirtilish yoki jiddiy zarar bo'lgan hollarda, zararlanmish tendonning o'rniga greft qo'llanilishi mumkin. Greft bemorning o'z to'qimasidan yoki donor manbadan olinishi mumkin.
✓Tikish yoki Greft Mustahkamlash: Ta'minlangan yoki qayta qurulgan tendon, tikishlar, vintalar, ankorlar yoki boshqa mustahkamlash qurilmalari yordamida mustahkamlanadi.
✓Yopish: Tendon ta'minlangan va mustahkamlangan keyin, kesik tikishlar yoki zimbalar yordamida yopiladi. Maqsad to'g'ri tuzalanishni ta'minlash va chanbarag'ini minimallashtirishdir.
✓Ameliyot Keyingi Parvarishlash: Jarrohlik keyinida bemorlar odatda reabilitatsiya davrini boshlaydi va bunda fizik terapiya kabi usullar mavjud bo'ladi.
✓Tendon Ameliyoti Necha Kunga Tuzaladi?
Tendon ameliyoti keyinida tuzalanish davri bir necha omilga bog'liq holda o'zgarishi mumkin. Bu omillar orasida tendon yaralanmasining turi va o'rni, o'tkazilgan jarrohlik jarayoni, shaxsning umumiy sog'lig'i va ameliyot keyingi parvarishlashga adeqvatlik yer oladi. Umumiy holda birinchi tuzalanish jarayoni bir necha hafta davom etishi mumkin va to'liq tuzalanish jarayoni bir necha oyni qamrab olishi mumkin.
✓Tendon Ameliyotining Yan Ta'sirlari Qanday?
Tendon jarrohligining yan ta'sirlari bemorning umumiy sog'lik holatiga va tendon ameliyoti turiga qarab o'zgarishi mumkin. Tendon jarrohligining umumiy yan ta'sirlari quyidagilar:
✓Og'riq va Noqulay Hissi
✓Shish va Sinyak
✓Harakat Cheklanishi
✓Qat'iylik
✓Infektsiya
✓Nerv Hasarı
✓Yara Izlari
✓Qon Tap'i Hosil Bo'lishi
✓Allergik Reaksiyalar
✓Bugin Beqarorlligi
✓Tendon Kopmasining Riskini Oshiradigan Kasalliklar Qanday?
Jismimizda ba'zi sistemik kasalliklar, tendon to'qimasining sog'lom oziqlanishini to'sadi va tuzilish toshi bo'lgan kollagen ishlab chiqarishni buzadi. Bu holat to'qimani vaqt o'tishi bilan mo'rtaza va eng kichik zo'rlashda kopishga moyil holatga keltiradi. Bu kasalliklar quyidagilar:
✓Sistemik lupus eritematoz
✓Revmatoid artrit
✓Psoriativ artrit
✓Qut kasalligi
✓Surunkali buyin etishmovchiligi
✓Giperparatiroidizm
✓Yelka va Tizzaning Tendon Kopmasi Qanday Seziladi?
Yelka buginida joylashgan rotator mandalasining yirtilishi, ko'pincha kechasi uyquwdan uyandiruvchi va yelka yon tomonidan qo'lga tarqaladigan kuchli og'riq bilan o'zini bildiradi. Shaxs qo'lni o'z kuchiga mos kelib havoga ko'tarasmi yoki orqasiga yo'naltira olaolsa ham katta qiynalishni boshdan kechirad. Tizza qismida esa tizza qoplamasining to'g'ri yuqorisida yoki pastida joylashgan tendonning kopmasi holida oyoqni to'g'ri oldinga cho'zish imkonsiz bo'lib qoladi. Bemorning o'tirgan joydan oyoqni to'g'ri ko'rinishda havoga ko'tara olmaydi. Bundan tashqari, tizza qoplamasining normal turish kerak bo'lgan pozitsiyasidan ancha yuqoriyaga yoki ancha pastga siljishi ko'z bilan ko'rinib turad.
Omuz va Tiz Hududlarida Tendon Kopmasining Qanday Farq Qilinadi?
Omuz eklemida joylashgan rotator qoplamlash tendonlarining yirtilishi, o'zini odatda tungi sahardan uyg'otuvchi va omuzning yon tomonidan qo'liga tarqaluvchi shiddat og'riq bilan bildiradi. Shaxs qo'lini o'z kuchamizbilan havoga ko'tarmasada yoki orqasiga tomon o'tkazmasada katta qiyinchikni boshdan kechiritadi. Tiz hududida esa tiz qopqog'ining darhol ustidagi yoki pastidagi tendonlarning kopishi holatida oyog'ini to'g'ri oldinga cho'zish imkonsiz bo'lib qoladi. Bemor o'tirgan joydan oyog'ini to'g' bir shaklda havoga ko'tara olmaydi. Bundan tashqari, tiz qopqog'ining normal turish kerak bo'lgan pozitsiyasidan ancha yuqori yoki ancha pastga siljishi ko'z bilan ko'riluvchi tarzda farq qilinadi.
Tendon Kopmasini Tashxis Qilish Uchun Qaysi Usullar Ishlatiladi?
Kliniktik muayene va bemorning aytgan hikoyasi ko'p hollarda tanini qo'yish uchun etarli bo'lsa ham, zararyning to'liq o'lchami va tedavi rejasini tuzish uchun tasviriy usullardan foydalaniladi. Shu maqsadda eng ko'p ishlatiladigan usullar quyidagilardir:
Ultrasonografiya
Magnitik rezonans tasvirlashtirish
Rentgen surati
Tendon Kopmasini Ameliyatsiz Davolash Mumkinmi?
Har bir tendon kopması albatta ameliyat stoli bilan tugamaydi. Kopmasining qismiy bo'lgan hollarda, ya'ni tendonning bir qismining sog'lom qolgan holatida ameliyatsiz usullar ancha muvaffaqiyatli natijalar beradi. Bundan tashqari, bemorning katta yoshda bo'lgani, anesteziyani qabul qilishining hayoti tavakkaliga muqobil bo'lgani yoki kundalik faollik kutuvchisining juda past bo'lgani holatlarida ham konservativ deb ataladigan jarrohlik tashqari davo vositalari ma'qullangan bo'ladi. Bu jarayon odatda mintaganing maxsus attellari, moliyalari yoki tibbiy yurishning botinalari bilan ma'lum vaqt harakatsiz qoldirilishini o'z ichiga oladi. Maqsad kopgan uchlarning vaqt o'tib tabiiy yo'llar bilan bir-biriga birashishini ta'minlashdir. Ammo bu usulda tuzalish jarayoni ko'proq vaqt oladi va ayniqsa to'liq kopmalarda keyinroq yana bir kopma bo'lish ehtimoli ameliyatli usullarga nisbatan biroz yuqori. Bundan tashqari, uzoq vaqt harakatsiz qolgan mushaklarda zayflash va erinish ko'rinishi qorinchi natija bo'ladi.
Tendon kopmasining o'zi tuzalanadi yoki ameliyat zarur ekanmi?
Davolash qarori kopmasining joyi, kattasi va bemorning tarzimuhay sharoitiga qarab o'zgaradi. Ba'zi qismiy yirtiqlar konservativ usullar bilan tuzalishi mumkin bo'lsa, to'liq kopmalarda jarrohlik aralashuvi ko'proq samarali variant bo'lishi mumkin.
Tendon kopmasining ameliyatdan so'ng tuzalish jarayoni qancha vaqt oladi?
Tuzalish vaqti tendonning joylashgan joyiga va qo'llaniladigan davolashga bog'liq. Yengil hollarda bir necha hafta etarli bo'lishi mumkinligi bilan, jarrohlikdan so'ng to'liq funktsional tuzalish uchun bir necha oyga cho'zilishi mumkin bo'lgan rehabilitatsiya kerak bo'ladi.
Tendon kopmasidan so'ng fizik terapiya nima sababli shunday ahamiyatli?
Fizik terapiya mushaklarning kuchini saqlashga, klostin harakati qamrogini oshirishga va tendonning xavfsiz tuzalishiga yordam beradi. Muva'zvan rehabilitatsiya dasturlari kundalik hayotga va sportga qaytish jarayonini qo'llab-quvvatlashi mumkin.
Tendon kopmasidan so'ng qayta shikastlanish xavfi qanday kamayttirilishi mumkin?
Muntazam mashq qilish, mushaklarni kuchaytirish, tegishli isitish harakatlarini amalga oshirish va haddan ortiqcha yuk bermasdan qochish muhim. Rehabilitatsiya davridagi noma'qul ravishdagi tugallash ham qayta shikastlanish xavfini kamayttirilishi mumkin.
Tendon Ameliyati Narxi Qancha?
Tendon ameliyati narxi; tendonning qaysi hududda joylashgani (qo'l, oyoq, axit va h.z.), yirtiqning kattaligi, ameliyatning olib borilishi kerak bo'lgan kasalxonaga va doktorning tajribasiga qarab o'zgaradi.
Tendon ameliyati necha soat davom etadi?
Tendon ameliyati o'rtacha 30 daqiqa bilan 2 soat orasida davom etadi. Ammo bu vaqt, shikastlanishning joylashgan joyiga, kopmasining kattaligiga va bir vaqtda qo'shni tamnomalar yoki sinir zarari bo'lib-bo'lmasligiga qarab o'zgaruvchi bo'ladi.
Axit Tendonesi: Oddiy va yagona yirtiqlarida o'rtacha 30 - 60 daqiqa davom etadi.
Qo'l va Barmoq Tendonlari: Bitta barmoq yoki qo'l bilagining kesishlarida 1 - 2 soat davom etishi mumkin. Bir nechta tendon yoki sinir/tamnom kesishi qo'shni bo'lsa, vaqt 2 - 4 soatga uzayishi mumkin.
Tendon Qoldirish / Tenoliz: Yapishtirilishi ochish operatsiyalari odatda 30 - 60 daqiqa davom etadi.
Tendon tikishi necha kunday birashadi?
Tendon tikishining birashishi va tuzalishi o'rtacha 6 dan 12 haftagacha (taxminan 1,5 - 3 oy) davom etadi. Ammo tendonning oldingi mustahkami va to'liq kuchiga erishishi 3 dan 6 oyga (ba'zida 1 yilni) cho'zishi mumkin. Tuzalish tezligi tendonning joylashgan joyiga va kopmasining kattaligiga qarab o'zgaradi
