در نارسایی قلب، از پیسمیکرهای خاص قلبی (درمان بازمهماتی قلبی - CRT) استفاده میشود که با تأمین انقباض همزمان بطنهای راست و چپ قلب، توان پمپاژ را افزایش میدهد.
✓نارسایی قلب چیست؟
نارسایی قلب، وضعیتی است که در آن قلب به دلیل آسیب دیدگی از دلایل مختلف، نمیتواند خون کافی را برای نیازهای بدن پمپ کند و معمولاً از حمله قلبی، فشار خون بالای مدتدار، بیماری دریچههای قلب یا مشکلات عضلانی قلب مادرزادی ناشی میشود. نارسایی قلب، بیماری مزمن و پیشرونده است که میتواند با درمان منظم و پیگیری مدیریت شود؛ درمان دارویی میتواند کمککننده علائم تحت کنترل درآوردن باشد و در برخی موارد تقویت عضلات قلب در طول زمان امکانپذیر است.
✓نارسایی قلب چگونه بروز مییابد؟
نارسایی قلب در نتیجه ناتوانی قلب در پمپ کردن مقدار کافی خون به بدن بروز مییابد و معمولاً پس از فشار خون بالا یا حمله قلبی توسعه مییابد. این وضعیت باعث تغییرات ساختاری در عضلات قلب میشود و قدرت پمپاژ قلب را ضعیف میکند. بدن مکانیسمهایی را به کار میاندازد که جریان خون کاهشیافته را متعادل کند و انحباس آب و نمک را افزایش دهد، اما این نیز باعث افزایش بیشتر بار کاری قلب میشود.
✓علائم نارسایی قلب
از جمله علائم رایج نارسایی قلب میتوان به تنگی نفس، خستگی بیشازحد، تورم پاها و ساقها (ادم)، ضربان قلب سریع یا نامنظم و ادرار مکرر در شب اشاره کرد. علاوهبر این، درد قفسه سینه، افزایش یا کاهش وزن، کاهش اشتها، دشواری تمرکز و سرفه خشک و پیدرپی از جمله علائم رایج هستند. این علائم معمولاً در نتیجه ناتوانی قلب در پمپ کردن خون کافی به بدن بروز مییابند و میتوانند در طول زمان بدتر شوند.
✓نارسایی قلب در مراحل اولیه معمولاً با علائم خفیف پیش میرود و این علائم تنها در حین فعالیت بدنی بروز مییابند. تنگی نفس خفیف، خستگی سریع، کاهش ظرفیت ورزشی و ادم خفیف از جمله علائم مرحله اول هستند. با این حال، در مراحل پیشرفته این علائم شدیدتر میشوند و حتی در حالت استراحت نیز ادامه مییابند. برای مثال، در مرحله پیشرفته تنگی نفس در شب ممکن است در حین خوابیدن افزایش یابد، خستگی میتواند به حدی برسد که فعالیتهای روزانه را مختل کند و تورم پاها و ساقها واضح میشود.
✓یکی دیگر از ویژگیهای متمایز در مرحله پیشرفته افزایش وزن ناگهانی، درد قفسه سینه و بیماریهای شدید ریتم قلب است که بهطور مکررتر دیده میشود. اینکه علائم مرحله پیشرفته بیشتر واضح و کاهنده کیفیت زندگی هستند، شدت بیماری را افزایش میدهد و نیاز به مداخله فوری پزشکی را ایجاد میکند.
✓علائم نارسایی قلب گاهی اوقات ممکن است ناشی از مشکلات سلامتی دیگری نیز باشند. برای مثال، تنگی نفس میتواند با آسم، بیماریهای ریهها یا کمخونی نیز مرتبط باشد. تورم پاها و ساقها میتواند ناشی از بیماری کلیه یا کبد باشند، در حالیکه خستگی میتواند نشانهای از اختلالات تیروئید یا افسردگی باشد. علاوهبر این، ضربان قلب سریع یا نامنظم میتواند با اختلال اضطراب یا مشکلات ریتم قلب مرتبط باشد. به همین دلیل، برای ارزیابی صحیح علائم، مشاوره پزشکی توصیه میشود.
✓نارسایی قلب از چه علل ناشی میشود؟
نارسایی قلب در نتیجه آسیب دیدگی یا ضعف عضلات قلب بروز مییابد و میتواند به دلایل مختلفی توسعه یابد. بیماری عروق کرونری، فشار خون بالا، حمله قلبی، دیابت و بیماری دریچههای قلب از جمله شایعترین علل این وضعیت هستند. عوامل زیرین قدرت پمپاژ قلب را منفیتر میکنند و به نارسایی منجر میشوند.
✓علل نارسایی قلب عبارتند از
✓بیماری عروق کرونری،
✓فشار خون بالا (فشارخون بالا)،
✓حمله قلبی،
✓بیماریهای عضلانی قلب (کاردیومیوپاتی)،
✓بیماری دریچههای قلب،
✓دیابت،
✓اختلالات ریتم (اختلالات ریتم)،
✓بیماریهای قلبی مادرزادی،
✓بیماریهای تیروئید (کمکاری تیروئید یا پرکاری تیروئید)،
✓عفونتها (برای مثال، میوکاردیت)،
✓کمخونی،
✓بیماریهای ریه (برای مثال، بیماری مسدود کننده مزمن ریهها - بیماری انسدادی مزمن ریه)،
✓استفاده از الکل یا مواد مخدر،
✓آسیب قلب پس از شیمیدرمانی یا درمان تابش.
✓مراحل نارسایی قلب
نارسایی قلب مرحله 1 (مرحله الف)::
✓مرحله 1 نارسایی قلب دورهای است با خطر بالا اما بدون بیماری ساختاری قلبی. در این مرحله، عملکرد پمپاژ قلب نرمال است، اما شرایطی مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماری عروق کرونری احتمال توسعه نارسایی قلب در آینده را افزایش میدهند.
✓علائم مرحله 1 نارسایی قلب معمولاً دیده نمیشوند. افراد بیشتر بیعلامت هستند و تشخیص بر اساس وجود عوامل خطر تعیین میشود.
✓نارسایی قلب مرحله 2 (مرحله ب)
✓مرحله 2 نارسایی قلب دورهای است که در آن اختلالات در ساختار قلب آغاز شدهاند اما علائم هنوز ظاهر نشدهاند. در این مرحله ممکن است ضعفی در عملکرد بطن چپ وجود داشته باشد.
✓علائم مرحله 2 نارسایی قلب دوباره بسیار واضح نیستند. افراد معمولاً در زندگی روزمره شکایتی نداشتهاند، اما در تستهای تصویری کاهش در عملکرد عضلات قلب مشاهده میشود.
✓نارسایی قلب مرحله 3 (مرحله ج)
✓مرحله 3 نارسایی قلب دورهای است که اختلالات در ساختار قلب بروز مییابند و علائم ظاهر میشوند. در این مرحله قلب با تأمین مقدار خونی که بدن نیاز دارد دچار مشکل است.
✓علائم مرحله 3 نارسایی قلب شامل تنگی نفس، خستگی، خستگی سریع، ادم و کاهش ظرفیت ورزشی است. علائم گاهگاهی ممکن است کمشوند اما ماهیتی دائمی دارند و با پیشرفت بیماری شدتتر میشوند.
✓نارسایی قلب مرحله 4 (مرحله د)
✓مرحله 4 نارسایی قلب به عنوان نارسایی قلب پیشرفته تعریف میشود. در این دوران بیماری کیفیت زندگی را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد و علائم حتی در حالت استراحت نیز ادامه مییابند.
✓علائم مرحله 4 نارسایی قلب شامل تنگی نفس شدید، خستگی پیشرفته، فشار افزایشیافته در قفسه سینه حتی در حالت استراحت، انباشت سیال که نفسگیری را دشوار میکند و عدم توانایی در ادامه فعالیتهای روزانه است. در این مرحله اکثر بیماران ممکن است به درمانهای پیشرفته (دستگاه پشتیبانی بطنی، پیوند قلب) نیاز داشته باشند.
✓نارسایی قلب به چه مشکلاتی منجر میشود؟
نارسایی قلب، اگر درمان نشود میتواند به مشکلات جدی منجر شود و بسیاری از سیستمهای ارگان را تحت تأثیر قرار دهد. عدم پمپ کردن خون کافی به بدن میتواند به مشکلاتی مانند نارسایی کلیه، اختلال در عملکرد کبد و انباشت سیال در ریهها (ادم ریوی) منجر شود. علاوهبر این، ظرفیت پمپاژ ضعیف قلب میتواند به انباشت خون منجر شود و ادم در پاها و شکم ایجاد کند.
✓درمان انباشت سیال در ریههای مرتبط با نارسایی قلب بر مبنای استفاده از داروهای مدر برای تخلیه سیال اضافی، استفاده از داروهایی که فشار خون و بار قلب را کاهش میدهند و در صورت نیاز اعمال درمان اکسیژن برنامهریزی میشود.
✓اختلالات ریتم (آریتمی) خطر مرگ ناگهانی قلبی را افزایش میدهد، در حالیکه جریان خون ناکافی عملکرد مغز را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند به اختلالات شناختی یا سکته مغزی منجر شود. علاوهبر این، عوامل خطر کمککننده به نارسایی قلب شامل فشار خون بالا، دیابت، چاقی، مصرف سیگار، بیماری عروق کرونری و سابقه بیماری قلبی در خانواده است. این شرایط هم سرعت توسعه نارسایی قلب را افزایش میدهد و هم خطر دیگر مشکلاتی که ممکن است بروز یابند را افزایش میدهد.
✓تشخیص نارسایی قلب و تستهای اعمالشده
بررسی فیزیکی و ارزیابی سابقه طبی،
✓الکتروکاردیوگرام (EKG)،
✓اکوکاردیوگرافی،
✓رادیوگرافی قفسه سینه،
✓تستهای خون (اندازهگیری سطح BNP یا NT-proBNP)،
✓تست تنش،
✓تصویربرداری رزونانس مغناطیسی قلب،
✓آنژیوگرافی کرونری،
✓کاتتریزم قلب.
✓درمان نارسایی قلب
درمان نارسایی قلب شامل رویکردی چندتخصصی است که هدف آن کنترل علائم بیماری، کاهش سرعت پیشرفت و بهبود کیفیت زندگی است. درمان معمولاً تغییرات سبک زندگی، درمان دارویی و در صورت نیاز مداخلات جراحی را شامل میشود. داروهای مورد استفاده شامل مهارکنندههای ACE، بتابلوکرها، مدرها و بلوکرهای گیرنده آنژیوتانسین هستند که بار قلب را کاهش میدهند و عملکرد آن را بهبود میبخشند.
✓تغییرات سبک زندگی شامل تغذیه سالم، ورزش منظم، کنترل مصرف نمک و مایعات است، در حالیکه در مورد بیماری مراحل پیشرفته، دستگاههای پشتیبانی مکانیکی، یاستههای قلبی (CRT) یا پیوند قلب ممکن است به کار گرفته شوند. به لطف فناوریهای نوین و رویکردهای درمانی جدید، مدیریت نارسایی قلب بهطور مداوم در حال بهبود است و به بیماران زندگی طولانیتر و با کیفیت بیشتری را میدهد.
آیا درمان نارسایی قلب وجود دارد؟
اگرچه درمان نارسایی قلب درمان قطعی ندارد، اما میتوان علائم را کنترل کرد، پیشرفت بیماری را کند کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. درمان معمولاً بر اساس علل زمینهای با داروها، تغییرات سبک زندگی و در صورت لزوم مداخلات جراحی انجام میشود. در موارد پیشرفتهی بیماری، روشهای حمایت از قلب یا پیوند قلب نیز قابل اجرا هستند. با این حال، روند درمان از یک بیمار به بیمار دیگر متفاوت است و پیگیری منظم از سوی پزشک و رویکرد فردی بسیار مهم است.
نارسایی قلب کجا بروز میکند؟
نارسایی قلب باعث میشود که بدن به اندازه کافی خون و اکسیژن دریافت نکند. این وضعیت بیشتر بر ریهها، کبد و کلیهها تأثیر میگذارد.
افراد مبتلا به نارسایی قلب چقدر زندگی میکنند؟
تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم میتواند مدت زندگی بیماران را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. برای این کار باید درمان نارسایی قلب را رعایت کرد و تغییرات سبک زندگی را بهکار برد.
آیا نارسایی قلب درمان ندارد؟
اگرچه نارسایی قلب درمان قطعی ندارد، اما داروها، روشهای جراحی و تغییرات سبک زندگی میتوانند سیر بیماری را به سمت مثبت تأثیر بگذارند. در برخی بیماران، پیوند قلب میتواند یک راهحل دائمی باشد.
آیا نارسایی قلب کشنده است؟
نارسایی قلب در مراحل پیشرفته میتواند تهدیدی برای جان ایجاد کند. با این حال، با درمان منظم و پیگیری، سیر کشندهی بیماری میتواند کند شود.
آیا نارسایی قلب بهبود مییابد؟
اگرچه نارسایی قلب کاملاً رفع نمیشود، اما با درمان صحیح میتوان علائم را کنترل کرد و پیشرفت بیماری را کند کرد. درمان دارویی، تغییرات سبک زندگی و در برخی موارد دستگاه یا روشهای جراحی میتوانند عملکرد قلب را بهطور قابلتوجهی بهبود بخشند.
افراد مبتلا به نارسایی قلب چند سال زندگی میکنند؟
مدت زندگی بر اساس مرحلهی بیماری، پاسخ به درمان و وضعیت سلامت عمومی فرد متفاوت است. بسیاری از بیماران تحت درمان مناسب میتوانند سالها زندگی کنند و کیفیت زندگی خود را حفظ کنند.
پیسمیکر چیست؟
پیسمیکر یک دستگاه فلزی به وزن حدود 20 گرم است که در شرایطی که بیماریهای مربوط به سیستم هدایت قلب، تحریکهای عصبی لازم از کانونهای سلولهای عصبی منتشر نشده و ضربان قلب کند میشود، برای حفظ ضربان صحیح و نظمبخش قلب، تحریکهای الکتریکی کوچک را به عضلات قلب ارسال میکند. دستگاه پیسمیکر قلب که مکانیسم طبیعی ضربان قلب را حس کرده، پیگیری کرده و بر اساس وضعیت تحریکهای مختلفی ارسال میکند تا انقباض عضلات قلب را سبب شود، به دو صورت متفاوت بهطور موقت یا دائمی قابل کاربرد است.
انواع پیسمیکر قلب کدامها هستند؟
پیسمیکر موقت::
پیسمیکرهای موقت دستگاههایی هستند که برای زمانی که ضربانهای قلب به حالت عادی بازگردد، برداشته میشوند. این پیسمیکرها از یک کابل که از گردن، زیر استخوان ترقوه، ناحیهی بازو یا کاشی وارد شده و به قلب میرسد و یک جعبه کوچک در بیرون بدن تشکیل میشوند و وقتی وضعیت عمومی بیمار بهبود مییابد، بهسهولت میتوانند برداشته شوند.
پیسمیکر دائمی::
پیسمیکرهای دائمی که معمولاً زیر استخوان ترقوه و درست زیر پوست قرار داده میشوند، برای درمان بیماریهای مزمنتری مثل بلوک دهلیزی-بطینی، تاکیکاردی، برادیکاردی، کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک و نارسایی قلب احتقانی انتخاب میشوند. پیسمیکرهای دائمی که تحریک لازم برای انقباض و انبساط قلب را ایجاد میکنند، بر اساس ناحیهی تحریکشدهی قلب به 3 نوع مختلف تقسیم میشوند:
پیل تکدهلیزی: این نوع پیسمیکر از یک کابل واحد تشکیل شده و فقط برای تحریک دهلیز راست یا بطین راست قلب استفاده میشود.
پیل دودهلیزی: پیسمیکرهایی که برای تحریک هم بطین راست و هم دهلیز راست قلب استفاده میشوند، پیل دودهلیزی نامیده میشوند. دو کابل جداگانه، یکی در بطین راست و دیگری در دهلیز راست قرار داده میشود و در صورت نیاز، انقباض در هم بطین و هم دهلیز فراهم میشود.
پیل سهدهلیزی: این نوع پیسمیکر که به نام پیل دوبطینی نیز شناخته میشود، با نام پیل درمان بازسازی قلبی (CRT-P) شناخته میشود و دارای شکل تحریک مهمی برای درمان نارسایی قلب است. سه کابل متفاوت که در ناحیههای دهلیز راست، بطین راست و بطین چپ قلب قرار داده میشوند، بدین سان عضلات قلبی که قدرت خود را از دست دادهاند نیز بهدرستی انقباض مییابند و هر دهلیز قلب بهصورت همزمان کار میکند.
ICD (پیسمیکر شوکدهنده): این پیسمیکر خاص نه تنها ضربان را تنظیم میکند، بلکه در صورت لزوم، با شوک، اختلالات ضربان تهدیدکنندهی جان را متوقف میکند. برای بیماران با خطر قطعشدگی ناگهانی قلب مناسب است.
چگونه پیسمیکر قلب نصب میشود؟
نصب پیسمیکر قلب یک عملیات چند مرحلهای است که معمولاً 1-2 ساعت طول میکشد و معمولاً تحت بیهوشی موضعی انجام میشود. قبل از عملیات، وضعیت سلامت عمومی بیمار و درجهی اختلال ضربان قلب ارزیابی میشود. در روز عملیات، بیمار اطلاعات مفصلی دربارهی عملیات دریافت میکند و آمادگیها تکمیل میشود.
ابتدا، پزشک در ناحیهی قفسهسینه، معمولاً درست زیر استخوان ترقوهی چپ، یک برش کوچک ایجاد میکند. این برش برای ایجاد یک جیب برای قرارگیری پیسمیکر انجام میشود. پیسمیکر اندازهی کوچکی دارد و جیب بهگونهای طراحی شده است که پیسمیکر در زیر پوست راحتتر جای بگیرد.
الکترودهای پیسمیکر از طریق رگها به قلب میرسند. الکترودها در ناحیههای مناسب قلب قرار داده میشوند و برای تنظیم فعالیتهای الکتریکی عضلات قلب موقعیتگیری میشوند. هنگام قرارگیری الکترودها، جراح از یک دستگاه رونتگن خاصی بهنام فلوروسکوپی برای تعیین موقعیت صحیح استفاده میکند. پس از قرارگیری الکترودها در عضلات قلب، آنها به دستگاه پیسمیکر متصل میشوند.
پیسمیکر یک دستگاه قابلبرنامهریزی است و توسط پزشک بر اساس نیازهای بیمار تنظیم میشود. دستگاه ضربان قلب را بهطور مداوم نظارت میکند و در صورت لزوم تحریکهای الکتریکی ارسال میکند. در طی عملیات، آزمایشها برای اطمینان از کارکرد صحیح دستگاه انجام میشود. پس از تأیید قرارگیری صحیح پیسمیکر و کارکرد درست آن، برش بسته میشود و عملیات بهپایان میرسد.
ومر پیسمیکر قلب چقدر است؟
پیسمیکرهای معمولی (تک/دودهلیزی): معمولاً 5 تا 12 سال کار میکند.
ICD (دستگاه تبدیلکنندهی خودکار قابلکاشتی) یعنی دستگاههای شوکدهنده: از آنجایی که انرژی بیشتری مصرف میکنند، حدود 5 تا 7 سال دوام میآورند.
دستگاههای CRT (درمان بازسازی قلبی): ومر متوسط آنها 5 تا 8 سال است.
هنگامی که ومر باتری نزدیک به پایان است، دستگاه در بررسیهای منظم اخطار میدهد. به این ترتیب عملیات تعویض بهطور برنامهریزیشده انجام میشود (معمولاً فقط بخش باتری تعویض میشود، سیمها باقی میماند).
عملیات پیسمیکر قلب چند ساعت طول میکشد؟
عملیات معمولاً 1-2 ساعت طول میکشد و تحت بیهوشی موضعی انجام میشود.
بیمار پس از عملیات پیسمیکر قلب چند روز در بیمارستان بستری میماند؟
بیماران معمولاً 1-2 روز پس از عملیات تحت نظارت در بیمارستان بستری میمانند.
آیا نصب پیسمیکر بیسیم یک عملیات دردناک است؟
خیر، معمولاً تحت بیهوشی موضعی انجام میشود و بدون درد است. ممکن است بعد از عملیات احساس ناراحتی خفیفی وجود داشته باشد.
مدت زمان بهبودی پس از عملیات پیسمیکر قلب چقدر است؟
روند بهبودی معمولاً 4-6 هفته طول میکشد و در این مدت باید از فعالیتهای جسمانی سنگین خودداری کرد.
پیسمیکر قلب چند ساعت کار میکند؟
پیسمیکرهای قلب معمولاً 5-15 سال کار میکند و نیاز است پیسمیکرها بهطور منظم تعویض شوند.
آیا پیسمیکر قلب از بیرون قابل شارژ است؟
اکثر پیسمیکرهای مورد استفاده امروزه از بیرون قابل شارژ نیستند. پیسمیکر قلب دارای باتریی محدودالومر است و هنگامی که باتری تمام شود، فقط بخش باتری با یک عملیات جراحی تعویض میشود (معمولاً سیمها بهجای خود باقی میماند).
آیا افرادی که پیسمیکر دارند میتوانند تلفن همراه استفاده کنند؟
بله. توصیه میشود که تلفن را از طرف مقابل دستگاه و در فاصلهی 15 سانتیمتری نگه دارید.
آیا افرادی که پیسمیکر دارند میتوانند ورزش کنند؟
بله، میتوان تمرینات خفیفی را انجام داد که پزشک تأیید کند. باید از حرکات بیشازحد خستهکننده خودداری کرد.
ریسکهای عملیات پیسمیکر قلب کدامها هستند؟
طی عملیات، ریسکهای عفونت، خونریزی و قرارگیری نادرست الکترودها وجود دارد.