جراحی تومور مغز، فرایندی است که در آن جمجمه باز شده و بافت غیرطبیعی درون مغز (تومور) به طور ایمن برداشته یا کاهش داده میشود. هدف اساسی این جراحی، پاکسازی کامل توده‌ی تومور تا جای ممکن بدون آسیب به بافت مغزی سالم و ارسال آن به پاتولوژی برای تشخیص قطعی است.
✓تومور مغز
تومور مغز، رشد و تجمع غیرطبیعی سلول‌هایی است که در طول بازسازی سلولی مغز به وجود می‌آیند و توده‌هایی را تشکیل میدهند. تومور مغز اولیه (پریمری) به دو نوع خوشخیم و بدخیم تقسیم میشود. تومور مغز ثانویه (سکونری) به عنوان متاستاز نیز شناخته میشود. این نوع سرطان‌هایی هستند که از سایر اعضای بدن به مغز پخش میشوند. تومورهای مغز خوشخیم دارای سلول‌های سرطانی نیستند و پس از جراحی، خطر بازگشت آن کم است. تومورهای بدخیم دارای ریسک پخش‌شدگی هستند. درمان تومورهایی که در مغز ایجاد میشوند از طریق جراحی تومور مغز امکان‌پذیر است.
✓جراحی تومور مغز
جراحی تومور مغز را می‌توان به‌عنوان فرآیند پاکسازی از تومور توضیح داد. هدف از این عمل جراحی کامل‌الاستخراج تومور است.
تومور میتواند از دلایلی چون ژنتیکی، قرار‌گیری در معرض تشعشع و مواد شیمیایی به وجود آید. از طریق جراحی‌ها می‌توان کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید. در جراحی‌های تومور مغز، پزشکان معمولاً هدفشان کامل‌الاستخراج تومور از مغز است. درمان‌ها به‌صورت فرآیندی مختص هر بیمار پیش می‌رود.
بر اساس وضعیت، شکل و حجم تومور، جراحی‌ها هدفشان افزایش طول عمر بیمار است. قبل از جراحی، محل تومور باید به‌وضوح مشخص شود و برنامه مناسبی تدوین گردد. آگاهی بیمار درباره عمل جراحی و اطلاع او از عوامل خطر و آنچه بعد از جراحی باید انجام دهد مهم است.
طول این جراحی‌ها بعد از برنامه‌ریزی بین 5 تا 15 ساعت است و این جراحی‌ها توسط فوق‌تخصصین جراح مغز در این زمینه انجام میشود.
✓جراحی تومور مغز چگونه انجام میشود؟
قبل از فرآیند جراحی، پس از تعیین وضعیت بیمار و بدست آوردن نتایج لازم برای تعیین مقدار مناسب بی‌هوشی، تنها باقیمانده اعمال بی‌هوشی برای جراحی است. در حالی‌که بیمار خواب است، اعمال بدون درد انجام میشود. اما جراحی‌های مغز باز نیز وجود دارند که بیمار در آنها آگاه است.
در تومور مغز، روش‌ی که بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد دریافت جراحی برداشتن جمجمه (کرانیوتومی) است. در این روش، جمجمه بیمار برش خورده و باز میشود و یک کانال دسترسی به سوی مغز ایجاد میشود. در اینجا انواع مختلفی از جراحی‌های مغز باز و بسته وجود دارد. در جراحی‌های مغز بسته، دسترسی به مغز از مناطقی چون بینی انجام میشود.
گام بعدی شناسایی تومور است. در این مرحله، محل و حجم آن میتواند توسط ابزارهای پزشکی و آزمایش‌هایی چون MRI شناسایی شود. سپس، تومور باید برداشته شود؛ هدف اساسی برداشتن تمام آن برای تسکین مغز است.
اما در برخی موارد، تومور بهطور کامل برداشته نمی‌شود. در آخرین مرحله، جمجمه باز شده به جای خود برگردانده شده و خیاطی میشود. این خیاط‌ها بعد از جراحی برداشته میشوند یا در برخی جراحی‌ها خیاط برداشته نمی‌شود.
✓تومور مغز خوشخیم چیست؟
تومورهای خوشخیم، به‌دلیل تکثر کند و بدون کنترل سلول‌های مغز ایجاد میشوند. این توده‌ها برخلاف تومورهای بدخیم (سرطانی)، افت بافت مغز همسایه را اشغال نمی‌کنند. هنگام رشد، صرفاً آن بافت را فشار میدهند و فشرده می‌کنند. علاوه‌بر این، آنها از طریق خون به اعضای دیگر پراکنده نمی‌شوند (متاستاز نمی‌کنند).
اما جمجمه یک جعبه بسته و سخت است. هر قطعه اضافی که در داخل رشد میکند، فشار بر نواحی سالم مغز وارد میکند. به این دلیل، کلمه «خوشخیم» نباید شما را به‌غفلت کشاند. هنگامی‌که به اندازه معینی رسیدند، حتماً دخالت میکنیم.
✓هفت حقیقت حیاتی درباره تومورهای خوشخیم
سرطان نیست: در بدن پخش نمی‌شود، کموتراپی معمولاً لازم نیست.
آهسته رشد میکند: معمولاً در طی سالها توسعه می‌یابد، این به ما زمان برنامه‌ریزی میدهد.
شفا کامل ممکن است: هنگامی‌که آن را بهطور کامل با جراحی درآوریم، بیماری تمام میشود.
ممکن است ژنتیکی نباشد: بیشتر موارد تصادفی هستند، به فرزندانتان منتقل نمی‌شود.
علائم متغیر است: نه‌تنها سردرد نیست، تغییر شخصیت نیز یک نشانه است.
فناوری خطر را کاهش داده است: با سیستم‌های ناوبری، بافت سالم را محافظت میکنیم.
نظارت مهم است: حتی اگر جراحی نشوید، کنترل MRI منظم ضروری است.
✓روش‌های درمان
1. نظارت (تابعی)
✓اگر تومور بسیار کوچک باشد و بیمار هیچ شکایتی نداشته باشد، صرفاً آن را مراقبت میکنیم. در بازه‌های مشخص MRI می‌گیریم. به‌ویژه در بیماران سالخورده، این روش را ترجیح می‌دهیم.
✓2. میکروجراحی (جراحی)
✓اگر تومور رشد کند یا به مغز فشار بیاورد، باید آن را برداریم. در جراحی مغز مدرن، از میکروسکوپ استفاده میکنیم. هدف ما برداشتن کامل تومور در حین حفاظت از توانایی‌های بیمار مانند صحبت و دید است.
✓3. گاما نایف (تشعشع)
✓ما برای تومورهایی که کوچک‌تر از 3 سانتی‌متر یا در نواحی دشوار دسترسی هستند، تشعشع دقیق می‌فرستیم. هیچ برشی نیست، بیمار همان روز به خانه برمی‌گردد. رشد تومور را متوقف میکنیم.
✓جراحی چند ساعت طول می‌کشد؟
این مدت بر اساس محل و حجم تومور متفاوت است. یک جراحی متوسط بین 4 تا 8 ساعت طول می‌کشد. این مدت شامل خواب و بیدار کردن بیمار است. خانواده‌ها این مدت را طولانی می‌دانند و نگران هستند، اما برای ما جراحان، مهم نیست شتاب نمایید، بلکه دقت و ظرافت کار است.
تومور مغز در چه کسانی دیده میشود؟
بیماریای است که بر اساس سن و ژنتیک، احتمال بروز آن در هر سنی وجود دارد. احتمال بروز در کودکان و افراد بالای 60 سال بیشتر میتواند باشد. ریسکهای جراحی تومور مغز برای تمام گروههای سنی صادق است.
آیا جراحی تومور مغز دشوار است؟
جراحی تومور مغز یک عمل جراحی پیچیده است. از آنجایی که مغز یک اندام بسیار حساس است، روند تا جای ممکن با احتیاط انجام میشود. میتواند خطرات معینی مانند خونریزی، عفونت، ادم یا آسیب اعصاب را به همراه داشته باشد. بر اساس حساسیت در طول روند، ادامه جراحی برای ساعات طولانی میتواند نشان‌دهنده دشواری عمل جراحی باشد.
بیمار مبتلا به تومور مغز خوشخیم چقدر زندگی میکند؟
آنها با طول عمر طبیعی خود ادامه میدهند. تومورهای خوشخیم هنگامی که درمان شوند، طول عمر را کاهش نمیدهند. پس از یک جراحی موفق، بیمار مانند همسالان خود عمر سالمی را میگذراند.
اما نکته حیاتی در اینجا "درمان" است. اگر تومور درمان نشود و به رشد خود ادامه دهد، ساقه مغز را فشار میدهد. در آن صورت خطر جانی شروع میشود. بنابراین تشخیص زودرس و زمانبندی صحیح جان را نجات میدهد.
آیا تومور مغز خوشخیم تکرار میشود؟
احتمال عود تومورهای خوشخیمی که بهطور کامل برداشته میشوند بسیار پایین است. اما گاهی تومور به عروق حیاتی چسبانده شده است. در این موارد، ایمنتر است که یک قطعه کوچک باقی بماند. قطعه باقیمانده سالها بعد میتواند رشد کند یا با Gamma Knife کنترل شود. نباید معاینات سالانه را از دست دهید.
پس از جراحی، چه زمانی به کار بازمیگردم؟
معمولاً بیماران خود را روز بعد از جراحی به حرکت درمیآوریم. آنها 3-4 روز در بیمارستان میمانند. حدود 1 ماه در طول این مدت به کارهای دفتری و زندگی اجتماعی خود بازمیگردند. برای ورزشهای سنگین، توصیه میکنیم 3 ماه صبر کنید.