Beyin şişi əməliyyatı, kafatasynın açylarak beyinin içindəki anormal toxumanın (şişinin) təhlükəsiz bir şəkildə çıxarylması və ya kiçildilməsi əməliyyatıdır. Bu operasiyonda əsas məqsəd, sağlam beyin toxumasına zərər vermədən kütləni mümkün qədər tamamilə təmizləmək və dəqiq diaqnoz üçün patolojiyaya göndərməkdir.
✓Beyin Şişi
Beyin şişi, beyindəki hüceyrə yenilənməsi zamanı meydana gələn normale aykırı hüceyrələrin böyüyüb birləşərək kütlələr əmələ gətirməsidir. Birincil (primer) beyin şişi, yaxşı huylu və pis huylu olmaq üzərə ikiyə bölünə bilər. İkincil (sekonder) beyin şişi isə metastaz olaraq da bilinir. Vəcuddakı digər orqanlardan beyinə yayılan xərçəngdir. Yaxşı huylu beyin şişləri xərçəngli hüceyrələr tələb etməz və əməliyyatla alındığında təkrarlama riski aşağıdır. Pis huylu şişlər isə yayılma riskhinə malikdir. Beyində əmələ gələn əmələ gəlişin müalicəsi isə Beyin şişi əməliyyatı ilə mümkündür.
✓Beyin Şişi Əməliyyatı
Beyin şişi əməliyyatı, şişdən təmizlənmə işləmi olaraq cavablandıra bilərik. Bu əməliyyatda məqsəd şişin tam alınmasıdır.
Şiş genetik, radiasiya və kimyasala məruz qalma kimi səbəblərdən əmələ gələ bilər. Əməliyyatlarla xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür. Beyin şişi əməliyyatlarında doktorlar adətən şişin tamını beyindən almağı hədəf edir. Müalicələr xəstələrə məxsus bir proses şəklində irəliləyir.
Şişin durumuna, şəkilinə və ölçüsünə görə əməliyyatlar sayəsində xəstənin həyat müddətinin uzadılması hədəflənir. Əməliyyat əvvəlində şişin yeri aydın bir şəkildə müəyyən edilməli və buna uyğun bir plan qurulmalıdır. Əməliyyat haqqında xəstənin məlumatlandırılması və xəstənin risk faktorlarından, sonrası nə etməsi lazım gəldiyi kimi hallarndan xəbərdar olması vacibdir.
Planlama nəticəsində müddəti 5 ilə 15 saatı tapırken bu əməliyyatlar sahəsində mütəxəssis beyin cerrahları tərəfindən həyata keçirilir.
✓Beyin Şişi Əməliyyatı Necə Olur?
Əməliyyat prosesi əvvəlində xəstənin vəziyyəti müəyyən edildikdən və uyğun anesteziya miqdarının müəyyən edilməsi üçün lazım olan nəticələr alındıqda geriyə yalnız əməliyyat üçün anesteziyaların tətbiq edilməsi qalır. Xəstə yatarkən tətbiq ağrısız bir şəkildə gerçəkləşir. Lakin xəstənin şüuru açıq olduğu açıq beyin əməliyyatları da mövcuddur.
Beyin şişində cərrahi müdaxilə olan ən çox kraniotomi üsulu istifadə olunur. Bu üsulda xəstənin qafatasası kəsilərək açılır və beyinə doğru bir ulaşım kanalı əmələ gətirilir. Burada açıq və qapalı beyin əməliyyatları olmaq üzərə müxtəlif növləri olabilər. Qapalı beyin əməliyyatlarında burun kimi bölgələrdən beyinə ulaşım təmin olunur.
Sonrakı addım şişin təsbit edilməsidir. Bu nöqtədə yeri və böyüklüyü tibbi cihazlar vasitəsilə və MRI kimi testlərlə təsbit oluna bilər. Davamında şişin alınması gərəkir, əsas məqsəd beyinin rahatlaması baxımından hamısını almağıdır.
✓Lakin bəzi hallar olması bütün alına bilməyəcəkdir. Son mərhələ olaraq da açılan qafatasası yerinə yerləşdirərək dikişləməsi. Bu dikişlər əməliyyat sonrası alına biləcəyi kimi dikişlərin alınmadığı əməliyyatlar da vardır.
✓Yaxşı Huylu Beyin Şişi Nədir?
Yaxşı huylu (benign) şişlər, beyin hüceyrələrinin yavaş və nəzarətsiz çoxalması ilə əmələ gəlir. Bu kütlələr, pis huylu (xərçəng) şişlərin əksinə qonşu beyin toxumasını işğal etməzlər. Yalnız böyüyərkən o dokuyu itərlər və sıxışdırırlar. Həm də qan yolu ilə başqa orqanlara tullanmazlar (metastaz etməzlər).
✓Lakin qafatasası qapalı və sərt bir qutu. İçində böyüyən hər əlavə parça, beyinin sağlam bölümlərində təzyiq yaradır. Bu səbəbdən "yaxşı huylu" sözü sizi rahatlaşdırmaya gətirməməlidir. Müəyyən bir ölçüyə çatdığında mütləq müdaxilə edirik.
✓Yaxşı Huylu Şişlər Haqqında 7 Kritik Həqiqət
Xərçəng Deyil: Vəcuda yayılmaz, kimyahədavası adətən gərəkməz.
✓Yavaş Böyüyür: Adətən illəri ehtiva edin, bu bizə planlama vaxtı qazandırır.
✓Tam Sağalış Mümkündür: Cərrahi ilə tamamilə çıxardığımızda xəstəlik bitər.
✓Genetik Olmaya Bilər: Əksəriyyət hallarda təsadüfi, uşaqlarınıza keçməz.
✓Əlamətlər Dəyişkən: Yalnız baş ağrısı deyil, şəxsiyyət dəyişməsi də bir işarətdir.
✓Texnologiya Riskini Azaltdı: Naviqasiya sistemləri ilə sağlam dokuyu qoruyuruq.
✓Müşahidə Vacibdir: Əməliyyat olmasanız da düzenli MR nəzarəti şarttır.
✓Müalicə Üsulları
1. Müşahidə (Izləmə)
✓Şiş çox kiçikdirsə və xəstədə heç bir şikayət yoxdursa yalnız izləyirik. Müəyyən fasilələrlə MR çəkirik. Xüsusilə irəli yaşlı xəstalarda bu yolu üstün tuturuq.
✓2. Mikrocərrahi (Əməliyyat)
✓Şiş böyüyürsə və ya beyinə təzyiq yaradırsa onu oradan almamız lazımdır. Müasır beyin şişi cerrahisində mikroskop istifadə edirik. Məqsədimiz, şişi tamamilə çıxararkən xəstənin danışıq, görüş kimi funksiyalarını qorumaqdır.
✓3. Gamma Knife (İşın Müalicəsi)
✓3 sm-dən kiçik və ya çatmaq çətin bölgələrdəki şişlərə nöqtə vuruşu işın göndəririk. Kəs yoxdur, xəstə eyni gün evə qayıdır. Şişin böyüməsini dayandırırıq.
✓Əməliyyat Neçə Saat Davam Edir?
Bu müddət şişin yerinə və böyüklüyünə görə dəyişir. Ortalama bir əməliyyat 4 ilə 8 saat arasında davam edir. Bu vaxta xəstənin yatırılması və oyandırılması daxildir. Ailələr bu müddəti uzun tutub narahat olurlar, lakin biz cerrahlar üçün tələsməmək, ya'ni diqqətli çalışmaq vacibdir.
Beyin şişi kimlerde görülür?
Yaş və genetikaya bağlı olaraq hər yaşda görülmə ehtimalına malik bir xəstəlikdir. Uşaqlarda və 60 yaş üstü fərdlərdə görülmə ehtimalı daha yüksək ola bilər. Beyin şişi əməliyyatı risqləri hər yaş qrupu üçün geçərlidir.
Beyin şişi əməliyyatı çətindir?
Beyin şişi əməliyyatı mürəkkəb bir operasiyondur. Beyin çox həssas bir orqan olduğu üçün proses də mümkün qədər diqqətlə aparılır. Qanaxma, infeksiya, ödəm və ya sinir zədələnməsi kimi bəzi risqləri ilə birgə gətirə bilər. Əməliyyatdakı diqqətlilik səbəbindən uzun sürən saatlar boyu əməliyyatın davam etməsi, operasiyanın çətin olduğunu göstərə bilər.
Yaxşı xasiyətli beyin şişi olan xəstə nə qədər yaşayır?
Normal yaşam müddətinə davam edirlər. Yaxşı xasiyətli şişlər müalicə edildikdə yaşam gözləntisini qısaltmazlar. Uğurlu əməliyyatdan sonra xəstə, həmyaşlıları kimi sağlam bir ömür sürer.
Ancaq burada kritik nöqtə "müalicə"dir. Əgər şiş müalicə edilməzsə və böyüməyə davam edərsə, beyin sapını sıxışdırır. Işte o zaman ölümlü risk başlayır. Buna görə də erkən diaqnoz və doğru zamanlaşdırma həyat qurtarır.
Yaxşı xasiyətli beyin şişi təkrarlanır mı?
Tamamilə çıxarılan yaxşı xasiyətli şişlərin təkrarlanma (nüks) ehtimalı çox aşağıdır. Ancaq bəzən şiş həyati damarlara yapışıqdır. Bu halda təhlükəsiz olan, kiçik bir parça qoymaqdir. Qalan parça illərdən sonra böyüyə biləcəyi və ya Gamma Knife ilə kontrol altına alınır. İllik nəzarətləri əksik etməməlisiniz.
Əməliyyatdan sonra nə zaman işə qayıdarım?
Ümumiyyətlə xəstələrimizi əməliyyatın ertəsi günü yürüdürük. Xəstəxanada 3-4 gün qalarlar. Təxminən 1 ay ərzində masa başı işlərinə və sosial həyatlarına qayıdırlar. Ağır idmanlar üçün 3 ay gözləməyi tövsiyə edirik.