Timpanoplasti (Qulaq Zarının Təmirlənməsi)

Ameliyat, mevcut hastalığın böyütlərinə görə yalnız qulaq zarındakı deliyin təmiri (miringoplasti), zar təmiri ilə birlikdə orta qulaqda səs ötürülməsini təmin edən sümükcük sisteminin təmiri timpanoplasti, mastoid sümük daxilində irəliləmiş iltihabın təmizlənməsi (Mastoidektomiya) ya da bu ameliyatların kombinasiyası (timpomastoidektomi) şəklində aparıla bilmektədir

Problemin qulaq zarındakı delik ilə məhdud olduğu halda yalnız qulağın sudakı qorunması ilə iltihaplanmalar müşahidə olunmayırsa, əhəmiyyətli eşitmə itkiliyyi yoxdursa və zamanla eşitmədə azalma yarınmayırsa bu deliyin bağlanılmasına yönəlmiş aparılacaq timpanoplasti ameliyatı ümumiyyətlə qulağı sudakı qorunma zərurətini ortadan qaldıraraq pasiyentin həyat keyfiyyətini artırmağa və zaman içində yarana biləcək eşitmə itkiliyini əngəlləməyə yönəlmiş olmaqta və pasiyentin seçiminə uyğun aparılmaktadır.

Zarda delik olan qulağın sudakı qorunmasına və ya burun və sinus bölgəsində infeksiya очağı olmamasına baxmayaraq təkrarlanan qulaq axıntıları müşahidə olunması halında həm həyat keyfiyyətini artırmaq həm də eşitmə itkiliyinin irəliləməsini və iltihabla əlaqəli ağırlaşmaların yaranmasını əngəlləmək məqsədi ilə zardakı deliyin bağlanılması tibbi zəruretdir. Əhəmiyyətli eşitmə itkiliyə malik pasiyentlərə eyni ameliyatda səsi ötürən sümükcüklərdəki problemlərin mümkün qədər düzəldilməsi mümkün deyilsə müxtəlif cərrahi üsullar, qığırdaq, sümük qraftlar ya da orta qulaq protezləri istifadə edilərək səs ötürülmə sisteminin təmiri zərurətdir.

Orta qulaq və mastoid sümük daxilində xolesteatoma adlandırılan və sümüyü əriyərək irəliləyən iltihabı toxuma müəyyən edilməsi halında mümkün olan ən qısa zamanda ameliyat ilə bu iltihabın təmizlənməsi lazımdır. Xolesteatomalı pasiyentlərdə eşitmə sisteminin qorunması və ya təmiri ikinci əhəmiyyətdə olmaqla əsas məqsəd üz felci, daxili qulaq mənşəli eşitmə itkiliyı ya da beyin içi ağırlaşmaların (meninqit, beyin absesi və s.) yaranmasına fürsət vermədən iltihabın təmizlənməsidir.

Ameliyatın üsuluna qərar verilərkən xəstəliyin durumu, deliyin zar üzərində yerləşdiyə yeri, qulaq kanalının quruluşu, ameliyat zamanı mastoid sümüyə müdaxilə aparılıb aparılmayacağı, cerrahın və nəhayət pasiyentin seçimləri təsirli olmaktadır.

Ameliyat zamanı orta qulaq və mastoid sümükdə, mikroskop altında bir-birindən çox fərqli cərrahi üsullar tətbiq edilməsinə baxmayaraq pasiyent və yaxınlarının ameliyata dair görə bildikləri dəriyə çətində kəsilişçə məhdud olduğundan tez-tez bu məsələdə suallar soruşulmaktadır.

Timpanoplasti ameliyatı qulaq kanalı daxilindən, qulaq içindən ya da qulaq arxasından aparılan kəsiklər vasitəsilə həyata keçirilə bilmektədir. Yalnız zardakı kiçik bir deliyi təmir etmək üçün qulaq kanalı vasitəsilə ameliyat aparıla bilərkən zarın orta və arxa hissəsindəki deliklərdə qulaq içindən, zarın ön hissəsindəki deliklərdə və mastoid sümüyə müdaxilə tələb olunan halda qulaq arxasından kəsi seçilməkdir. Bu məsələdə ameliyatı aparacaq cerrahın seçimi əsas qərar verici faktor olmaqtur.

Qulaq zarının təmirində ən tez-tez istifadə olunan toxuma şakaq əzələsinin qabığıdır. Bu toxuma cərrahi sahəyə yaxın olduğundan ameliyat zamanı asanlıqla təmin oluna bilməkdir. Qulaq kanalı qabağındakı qığırdağın zarı ya da hazır materiallar (uyğun işləmələrdən keçirilib sterillənmiş beyin zarı parçaları kimi materiallar) da istifadə oluna bilməkdir.

Eşitməni ötürən sümükcüklərdəki zərər səbəbi ilə səsin ötürülməsini təmin etməyə yönəlmiş bir təmir aparılması lazım olduqda müxtəlif materiallardan hazırlanmış protezlər, qulaq kanalı qabağındakı qığırdaqdan alınan parçalar, orta qulaq sümükcüklərinin özü kimi çox sayda fərqli material mövqe və forma verilərək istifadə oluna bilməkdir.

Timpanoplasti ameliyatı, ümumiyyətlə iki əsas üsulla aparılır: açıq və qapalı üsul. Açıq üsul, qulaq zarına birbaşa çatış təmin etmək üçün qulaq arxasında bir kəsik aparılmasını əhatə edir. Bu üsul, xüsusilə qulaq zarının daha böyük zərər alması və ya ağırlaşmaların yaşanması halında seçilir.

Açıq üsulla aparılan timpanoplasti, cerrahın qulaq zarına daha geniş bir sahədən çatışmasına imkan tanır, bu da daha böyük və ya mürəkkəb perforasiyaların müalicəsində daha effektivdir. Bu üsul sonrasında sağalma prosesi bir qədər daha uzun ola bilərsə də, ümumiyyətlə daha davamlı nəticələr təmin edir.

Qapalı üsul isə, qulaq kanalından aparılan kiçik bir kəsiklə cərrahi müdaxilə aparılmasını əhatə edir. Bu üsul, qulaq zarındakı kiçik perforasiyalar və ya daha sadə problemlər üçün uyğundur. Qapalı timpanoplasti, daha sürətli sağalma prosesi təmin edir və ümumiyyətlə pasiyentlər eyni gün istifadə oluna bilər.

Ancaq, bəzi hallarda qapalı üsul, açıq üsul qədər effektiv olmaya bilərsə. Qapalı üsul, minimal invaziv olması və sağalma prosesinin qısa olması səbəbindən seçilə də, böyük və mürəkkəb qulaq zarı hasarlarında ümumiyyətlə açıq üsul daha uğurlu ola bilərsə.

Timpanoplasti tipi, qulaq zarındakı hasarın böyütlüyünə və pasiyentin sağlıq durumuna əsasən müəyyən olunur. Qapalı timpanoplasti, ümumiyyətlə qulaq zarındakı kiçik və sadə delikləri və ya yüngül eşitmə itkiliyinə malik pasiyentlər üçün uyğundur. Bu üsul, daha az invaziv olduğu üçün, sağalma sürəsi də daha sürətlidir və pasiyentlər ümumiyyətlə bir neçə gün ərzində gündəlik fəaliyyətlərinə qayıda bilərlər.

Ancaq, qulaq zarındakı böyük delikləri, uzunmüddətli infeksiyaları və ya ağırlaşmaları varsa, açıq timpanoplasti seçilə bilərsə. Açıq üsul, cerrahın qulaq zarına daha geniş bir sahədən çatışmasını təmin edir və daha mürəkkəb hallarda daha effektiv nəticələr əldə olunur.

Həmçinin, mikrocərrahi timpanoplasti də bəzi hallarda seçilə bilərsə. Bu üsul, qulaq zarındakı hasarı daha diqqətlə təmir etmək məqsədi ilə hazırlanmış cərrahi üsullar istifadə edir və mikrocərrahi alətlər ilə aparılır.

Timpanoplasti ameliyatı tiplari arasındakı əsas fərqlər, tətbiq üsullarında və sağalma sürələrində yerləşməkdir. Qapalı timpanoplasti, ümumiyyətlə kiçik qulaq zarı deliklri üçün tətbiq olunur və sağalma prosesi sürətlidir. Bu tipində uğur faizləri yüksəkdir, çünki əməliyyatın invazivliyi azdır və ağırlaşma riski azdır. Ancaq, daha böyük və ya mürəkkəb perforasiyalar üçün bu üsul kafi olmaya bilərsə.

Açıq timpanoplasti, ümumiyyətlə böyük və mürəkkəb qulaq zarı hasarları üçün seçilir. Bu üsulun uğur faizi də kifayət qədər yüksəkdir, çünki cerrahın qulaq zarına daha geniş bir sahədən çatışması təmin olunur və daha böyük hasarların təmiri mümkün olur. Ancaq, bu üsul sonrasında sağalma prosesi bir qədər daha uzun ola bilərsə və pasiyentlər cərrahiyyə sonrasında ümumiyyətlə bir neçə həftə istirahət tələb edir.

Mikrocərrahi timpanoplasti, daha diqqətli bir yanaşma tələb edən bir texnikdir və xüsusilə zarın təmirində incə işçilik tələb edən hallar üçün tətbiq olunur. Bu üsulda uğur faizləri ümumiyyətlə çox yüksəkdir, çünki qulaq zarındakı hər cür kiçik zərər də böyük bir diqqətlə müalicə olunur.

Ancaq, mikrocərrahi timpanoplasti daha çox təcrübə tələb edən bir üsuldur və cerrahın ixtisası, uğur faizlərini birbaşa əsir edir.

Umumi olaraq, timpanoplasti tiplari arasında, açıq üsullar daha mürəkkəb hallarda istifadə edilərkən, qapalı və mikrocərrahi üsullar daha az invaziv və sürətli sağalma imkanı təklif edən seçimləridir. Uğur faizləri hər tipində yüksək olmaqla birlikdə, cərrahiyyə tipi və pasiyentin durumu müalicə uğurunu təsir edə bilərsə.

Timpanoplasti ameliyatı ümumiyyətlə 6 yaş və üstündəki uşaqlar ilə yetkinlər üçün uyğun bir cərrahi müdaxilə olaraq qəbul edilir. Uşaqlar üçün ən uyğun yaş aralığı, qulaq quruluşunun tamamilə inkişaf etməyə başladığı və qulaq zarı üzərində perforasiyonun ciddi bir sağlıq probleminə çevrilməməzdən əvvəl müalicə olunması lazım olan 6-7 yaş civarıdır.

Ancaq, bu yaşın altında, qulaq zarının böyütlüyü və quruluş baxımından ameliyatın çətinlikləri artıya bilərsə. Yetkinlərdə isə, qulaq zarındakı deliklərinin böyütlüyü və səbəbi gözə alınaraq timpanoplasti aparıla bilərsə. Uşaqlar da, qulaq zarındakı deliklərinin daha sürətli sağalması və infeksiya riskinin azaldılması baxımından erkən müdaxilə daha faydalıdır.

Bununla birlikdə, istənilən yaş qrupundakı pasiyent, qulaq zarındakı delik səbəbindən eşitmə itkiliyinə maruz qalırsa və müalicə edilməzsə bu vəziyyət daimi eşitmə itkiliyinə yol aça bilərsə. Timpanoplasti ameliyatı, xüsusilə sağlam bir sağalma prosesi və ağırlaşmaların əngəllənməsi üçün hər yaş qrupu üçün uyğun bir seçimdir.

Timpanoplasti ameliyatı əvvəli, pasiyentin qulaq quruluşunun və ümumi sağlıq durumunun qiymətləndirilməsi üçün bir neçə test aparılır. İlk olaraq, audiometriya testi (eşitmə testi) aparılır. Bu test, pasiyentin eşitmə itkiliyinin dərəcəsini müəyyən edir və cerrahın zərurətini aydınlaşdırır. Bundan əlavə, qulaq zarının muayənəsi və qulaq daxili quruluşunun nəzarəti də əhəmiyyətlidir.

Bu muayənə ilə qulaq zarındakı perforasiyonun böyütlüyü, forması və səbəbi müəyyən olunur. Timpanometriya və audiometriya kimi testlər də qulaq zarının və orta qulağın işlərini qiymətləndirməyə kömək edir. Bu testlər, qulaq zarındakı deliklərinin sağalmasını təsir edəcək başqa bir quruluş pozulması olub olmadığını göstərir. Bundan əlavə, pasiyentin qan testləri də aparıla bilərsə.

Qan testləri, infeksiya riski, anesteziyaya uyğunluq və ümumi sağlıq durumu haqqında məlumat verir. Əgər pasiyent başqa sağlıq problemləri yaşayırsa, bu vəziyyətlər də gözə alınmalıdır. Bu testlər, cərrahiyyənin təhlükəsiz bir şəkildə aparıla bilinməsi və uğurlu nəticələr əldə edilə bilinməsi üçün zəruridir.

Timpanoplasti ameliyatı ümumiyyətlə 60–120 dəqiqə sürür. Qulaq zarı təmiri, timpanoplasti ameliyatı və qulaq zarı ameliyatı üsulları ilə birlikdə tətbiq edildikdə ameliyat sürəsi ərzində həm təhlükəsiz həm də effektiv bir cərrahi proses təmin olunur. Ameliyat zamanı qulaq zarı təmiri, timpanoplasti ameliyatı və qulaq zarı ameliyatı üsulları ilə həm orta qulaq həm qulaq zarı həm də ətraf toxumalar ehtiyatla qorunur. Müntəzəm izləmə və tövsiyə olunan baxım, qulaq zarı təmiri, timpanoplasti ameliyatı və qulaq zarı ameliyatı ilə sağalmı optimallaşdırır və ağırlaşma riskini azaldır.

Timpanoplasti ameliyatı sonrası ağrı ümumiyyətlə yüngül ilə orta dərəcəlidir və doktorun tövsiyə etdiyi ağrı kəsicilər ilə nəzarət altına alınır. Qulaq zarı təmiri, timpanoplasti ameliyatı və qulaq zarı ameliyatı ilə birlikdə tətbiq edildikdə həm ameliyat sonrası rahat həm də sağalma təhlükəsiz şəkildə təmin olunur. İlk bir neçə gün qulaq zarı təmiri, timpanoplasti ameliyatı və qulaq zarı ameliyatı üsulları ilə yüngül ağrı və təhriş normal sayılır. Müntəzəm izləmə və baxım, qulaq zarı təmiri, timpanoplasti ameliyatı və qulaq zarı ameliyatı ilə sağalmı sürətləndirir.