Virtual anjiyo (BT koroner anjiyografi) nədir?
Virtual anjiyo, ürəyi qidalandıran koroner damarların kompüterli tomografiya ilə üç ölçülü görüntülənməsidir. Qol damarından verilən kontrastlaşdırıcı maddə damarların içini aydın edir; cihaz saniyələr ərzində yüzlərlə kəsik çəkərək damar quruluşunu, daralmaları və damar divarındakı plakları ortaya qoyur.
Klassik anjiyografiyadan əsas fərqi, damar içinə kateter yerləşdirilməməsidir. Yeganə giriş qol damarıdır; əməliyyat xəstəxanada yatış tələb etmir və xəstə eyni gün gündəlik həyatına qayıdır.
Cari yanaşma: Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin 2024 təlimatlarında virtual anjiyo, koroner artery xəstəliyi ehtimalı aşağı və orta səviyyədə olan şəxslərdə artıq alternativ deyil, birinci pillə olaraq yoxlama kimi tövsiyə edilir. Klassik anjiyografiya isə çox ölçüdə, tıxacın yüksək ehtimalda tapıldığı və eyni seansda müdaxilə edilə biləcək xəstalara ayrılır.
Kimə edilir?
Virtual anjiyo, ürək damar xəstəliyi şübhəsini təsdiq etmək və ya istisna etmək üçün istifadə olunur. Ən tez aşağıdakı hallarda seçilir:
- Sinus ağrısı, nəfəs darlığı və ya sə'y zamanı tez yorğunluq şikayəti olanlar
- Ailə tarixində erkən yaşda ürək-damar xəstəliyi olan şəxslər
- Yüksək qan təzyiqi, diabet, yüksək xolesterol və ya siqaret kimi risk faktorları olan şəxslər
- Sə'y testi nəticəsi qeyri-müəyyən olan və ya sə'y testi tətbiq edilə bilinməyən xəstələr
- Bypass və ya stent sonrası damar nəzarəti tələb olunan birəylər
- Koroner damarlarında doğuştan struktural fərqliliklər ehtimal olunan şəxslər
Qərar şikayətlər və risk faktorları birlikdə qiymətləndirildikdən sonra verilir. Xəstəlik ehtimalı çox aşağı hesablanan şəxslərdə heç bir görüntülənmə aparılmadan müşahidə tövsiyə oluna biləcəyini.
Prosedur necə aparılır?
Əvvəlcə adətən 4-6 saatlıq açlıq tələb olunur və böbrək funksiyaları yoxlanılır. Ürək dəbulə sürətinin yavaş və düzün olması görüntü keyfiyyətinə birbaşa təsir etdiyindən, lazım gəldikdə prosedurdan əvvəl nəbzi yavaşladan bir dərman veriləbilir.
Xəstə tomografiya masasına supine vəziyyətdə uzanır, qol damarına kontrastlaşdırıcı maddə verilir və çəkim zamanı bir neçə saniyə nəfəsini tutması istənilir. Görüntülənmə bir neçə saniyə çəkir; hazırlıqla birlikdə ümumi müddət ortalama 10-15 dəqiqədir. Kontrastlaşdırıcı madənin böbrəklərdən çıxarılmasına kömək etmək üçün prosedurdan sonra çoxlu su içilməsi tövsiyə olunur.
Müasır cihazlarda radiasyon dozu əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır; ürək çəkişlərində tipik doza bir neçə millisievert səviyyəsindədir. Foton sayılan tomografiya kimi yeni nəsil cihazlar, daha aşağı dozada daha ətraflı görüntü əldə edilməsini təmin edir və xüsusilə kireçlənmiş damarların qiymətləndirilməsini asanlaşdırır.
Virtual anjiyo ilə klassik anjiyo arasındakı fərqlər
| Xüsusiyyət | Virtual anjiyo | Klassik anjiyo |
|---|---|---|
| Üsul | Müdaxilə deyil; qol damarından kontrastlaşdırıcı maddə | Müdaxilə; biləkdən və ya kasıqdan kateter |
| Müddət | Təxminən 10-15 dəqiqə | Təxminən 30-60 dəqiqə |
| Yatış | Gərək deyil | Müşahidə və istirahət tələb olunur |
| Risk | Qanaxma və damar zədələnməsi riski çox azdır | Qanaxma, damar zədələnməsi riski nisbi olaraq yüksəkdir |
| Müalicə imkanı | Yoxdur; yalnız görüntülənmə | Eyni seansda balon və ya stent tətbiq edilə biləcəyini |
| İstifadə yeri | Xəstəliyi istisna etmək və erkən diaqnostika | Tıxacın təsdiqi və müalicəsi |
Virtual anjiyonun ən güclü tərəfi, koroner artery xəstəliyini istisna etməsi uğurudur: görüntüləməsdə damarlar təmiz çıxırsa xəstəlik ehtimalı çox ölçüdə aradan qalxır və lazımsız müdaxilə olunan prosedur qarşısında alınır.
Kimə tətbiq edilmir?
- Kontrastlaşdırıcı madəyə qarşı bilinen ağır allergiası olan şəxslər
- Böbrək funksiyaları inkişaf etmiş dərəcədə zədələnmiş xəstələr
- Həmilə qadınlar və zəruri olmadıqca kiçik uşaqlar
- Nəzarət altında saxlanıla bilinməyən ritm bozukluğu olan şəxslər; qeyri-düzün ürək atışı görüntüyü bulanıq edir
- Nəfəsini bir neçə saniyə saxlaya bilinməyən durumda olan xəstələr
- Damarlarında geniş irəli kireçlənmə olan şəxslər; daralma dərəcəsi göründüyündən çox ola biləcəyini
Nəticələr necə qiymətləndirilir?
Görüntülər radiologiya və kardiyologiya mütəxəssisləri tərəfindən birlikdə yoxlanılır. Qiymətləndirməydə damarların diametri, daralmanın faizi, plakların quruluşu və yerləşdirmə nəzərə alınır. Yumşaq plaklar kireçlənmiş plaklara nisbətən daha diqqətli izlənilir.
Əhəmiyyətli görünən daralıqda, eyni görüntülər üzərindən hesablanan BT-FFR üsulu ilə daralığın qan axınını həqiqətən məhdudlaşdırıp məhdudlaşdırmadığı ölçülə biləcəyini. Bu, çox sayda xəstədə klassik anjiyografiya ehtiyacını aradan qaldırır.
Yüngül və orta dərəcə darallıqda adətən dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişikliyi ön plana çıxır. İrəli dərəcə darallıqlarda və ya şikayətlər dərman ilə keçmirsə müdaxilə edən qiymətləndirmə gündəmə gəlir. Qərar tək bir faizə dəyil; xəstənin şikayətlərinə, daralığın yerləşdiyinə və ümumi risk vəziyyətinə görə verilir.
Tez-tez soruşulan suallar
Virtual anjiyo ağrılı mıdır?
Xeyr. Yeganə narahatlıq qola damar yolu açılmasıdır. Kontrastlaşdırıcı maddə verilən zaman bədəndə bir neçə saniyə sürən bir istilər hissi ola biləcəyini; bu normaldır.
Nəticələr nə qədər etibarlıdır?
Koroner artery xəstəliyini istisna etməydə etibarlılığı çox yüksəkdir. Damarlarında geniş kireçlənmə varsa daralma dərəcəsi göründüyündən çox ola biləcəyini; bu halda əlavə qiymətləndirmə gərəkə biləcəyini.
Prosedurdan sonra nə etməlisiniz?
Birbaşa gündəlik həyatınıza qayıda bilərsiz. Kontrastlaşdırıcı madənin atılması üçün həmin gün çoxlu su içilməsi tövsiyə olunur. Nadir rast gəlinən allergik əlamətlər üçün qısa müddət müşahidə altında qala bilərsiz.
Nə tez-tez təkrar oluna biləcəyini?
Müntəzəm screening üsulu deyildir; tibbi əsas olmadan təkrar edilmir. Tezlik xəstənin vəziyyətindən və həkimin qiymətləndirilməsindən asılı olaraq təyin edilir.
Sə'y testi yerinə birbaşa virtual anjiyo yaptıra biləm?
Xəstəlik ehtimalı aşağı və orta səviyyəli şəxslərdə cari təlimatlar virtual anjiyonu birinci pillədə tövsiyə edir. Yenə də hansı yoxlamanın uyğun olduğunu muayənədən sonra həkiminiz qərar verir.
Bu məzmun məlumatlandırma məqsədi daşıyır və tibbi məsləhət yerinə keçmir. Diaqnostika və müalicə qərarları muayənə və yoxlama nəticəsindən sonra həkim qiymətləndirilməsi ilə verilir.